Đau vùng mặt trước gối, ngay dưới xương bánh chè, đặc biệt khi chạy, nhảy, leo cầu thang hoặc quỳ gối là tình trạng khá thường gặp ở trẻ đang trong tuổi dậy thì. Một số trẻ còn xuất hiện cục gồ nhỏ, hơi sưng và đau khi chạm vào vùng đầu trên xương chày, khiến nhiều phụ huynh lo lắng con bị gãy xương hoặc mắc bệnh lý xương khớp nghiêm trọng.
Thực tế, đây có thể là biểu hiện của bệnh Osgood-Schlatter, một dạng tổn thương do lực kéo lặp lại tại vùng sụn tăng trưởng ở lồi củ xương chày. Tình trạng này thường gặp ở trẻ đang phát triển chiều cao và chơi thể thao thường xuyên, đặc biệt các môn có nhiều động tác chạy, nhảy và thay đổi hướng.
1. Đau dưới xương bánh chè ở tuổi dậy thì là bệnh gì?
Một tình huống thường gặp ở trẻ đang lớn: "Bác sĩ ơi, con tôi 12 tuổi, rất thích đá bóng và chạy bộ. Mấy tuần gần đây cháu thường đau ngay dưới xương bánh chè, nhất là khi leo cầu thang hoặc quỳ gối. Tôi sờ thấy một cục gồ hơi sưng nhưng không có vết bầm. Có lúc cháu nghỉ vài ngày thì đỡ, sau đó tập nhiều lại đau. Vậy có phải cháu bị gãy xương hay viêm gân bánh chè không?"
Những biểu hiện này có thể gợi ý bệnh Osgood-Schlatter, thường xuất hiện trong giai đoạn trẻ đang tăng trưởng nhanh.
Trẻ đang tuổi dậy thì chơi bóng đá, chạy nhảy nhiều có thể đau vùng dưới xương bánh chè do quá tải tại điểm bám gân.
1.1. Bệnh Osgood-Schlatter là gì?
Osgood-Schlatter là tình trạng đau và kích thích vùng điểm bám của gân bánh chè vào lồi củ xương chày, nằm ngay phía dưới xương bánh chè.
Ở trẻ đang tuổi dậy thì, khu vực này còn có vùng sụn tăng trưởng chưa trưởng thành hoàn toàn. Khi cơ đùi trước co mạnh, lực được truyền qua gân bánh chè đến lồi củ xương chày.
Nếu lực kéo lặp lại với tần suất hoặc cường độ quá lớn, vùng điểm bám đang phát triển có thể bị kích thích và gây đau.
1.2. Vì sao trẻ chơi thể thao dễ gặp tình trạng này?
Bệnh thường gặp ở trẻ tham gia những môn thể thao đòi hỏi hoạt động mạnh của nhóm cơ đùi trước.
Một số hoạt động thường liên quan bao gồm:
-
Bóng đá: Chạy nhanh, đá bóng và thay đổi hướng liên tục.
-
Bóng rổ: Bật nhảy, tiếp đất và tăng tốc.
-
Bóng chuyền: Thực hiện nhiều động tác nhảy và duỗi gối mạnh.
-
Điền kinh: Chạy nước rút, nhảy xa hoặc nhảy cao.
-
Các hoạt động khác: Squat, lên xuống cầu thang nhiều hoặc tập luyện cường độ cao.
Trong giai đoạn phát triển chiều cao nhanh, xương và mô mềm có thể thay đổi với tốc độ khác nhau, khiến vùng điểm bám gân dễ bị ảnh hưởng bởi tải trọng lặp lại.
2. Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết bệnh Osgood-Schlatter
2.1. Cơ chế tổn thương tại vùng sụn tăng trưởng
Gân bánh chè nối xương bánh chè với lồi củ xương chày, có nhiệm vụ truyền lực từ cơ tứ đầu đùi để thực hiện động tác duỗi gối.
Ở người trưởng thành, vùng điểm bám gân đã hoàn tất quá trình phát triển xương. Trong khi đó, ở trẻ đang tuổi dậy thì, khu vực lồi củ xương chày vẫn còn phần sụn tăng trưởng đang phát triển.
Khi trẻ chạy, nhảy hoặc đá bóng liên tục, lực kéo của gân bánh chè có thể gây kích thích vùng điểm bám này. Theo thời gian, trẻ xuất hiện đau, nhạy cảm khi chạm và có thể hình thành vùng gồ rõ ở phía trước đầu trên xương chày.
Đây chủ yếu là tình trạng tổn thương do quá tải tại vùng điểm bám gân đang phát triển, không đồng nghĩa với gãy xương cấp tính.
2.2. Những triệu chứng thường gặp
Bệnh Osgood-Schlatter thường có những biểu hiện tương đối đặc trưng:
-
Đau khu trú ngay dưới xương bánh chè, tại lồi củ xương chày.
-
Có thể sờ thấy vùng gồ xương nổi rõ hơn bình thường.
-
Đau tăng khi chạy, nhảy, đá bóng hoặc leo cầu thang.
-
Đau khi quỳ gối hoặc ấn trực tiếp vào vùng lồi củ xương chày.
-
Triệu chứng thường giảm khi nghỉ ngơi hoặc giảm tải vận động.
-
Đau có thể tái phát sau khi trẻ tăng cường độ tập luyện.
Tình trạng này có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên gối. Mức độ đau khác nhau tùy trẻ và lượng vận động hằng ngày.
2.3. Phân biệt Osgood-Schlatter với viêm gân bánh chè
Osgood-Schlatter và bệnh lý gân bánh chè đều có thể gây đau mặt trước gối khi chạy hoặc bật nhảy. Tuy nhiên, vị trí tổn thương chính khác nhau.
Osgood-Schlatter: Tổn thương liên quan đến vùng sụn tăng trưởng tại lồi củ xương chày, nơi gân bánh chè bám vào xương. Bệnh thường gặp ở trẻ đang trong giai đoạn phát triển chiều cao.
Bệnh lý gân bánh chè (Jumper's Knee): Thường liên quan đến tình trạng quá tải tại chính cấu trúc gân bánh chè, đặc biệt gần cực dưới xương bánh chè. Tình trạng này có thể gặp ở người trưởng thành và cả thanh thiếu niên chơi thể thao.
Vì vậy, không thể chỉ dựa vào độ tuổi để phân biệt hoàn toàn hai bệnh. Bác sĩ cần xác định chính xác vị trí đau và các biểu hiện khi thăm khám.
Bác sĩ kiểm tra vùng lồi củ xương chày, nơi thường xuất hiện bệnh Osgood-Schlatter.
3. Bốn lầm tưởng thường gặp về đau gối ở tuổi dậy thì
3.1. Có cục gồ dưới gối chắc chắn là gãy xương hoặc u xương
Khi phát hiện một cục gồ ở phía trước cẳng chân ngay dưới gối, nhiều phụ huynh lo lắng trẻ mắc bệnh xương nghiêm trọng.
Trong bệnh Osgood-Schlatter, vùng gồ thường liên quan đến những thay đổi tại điểm bám của gân bánh chè lên lồi củ xương chày. Đây không phải biểu hiện của u xương.
Tuy nhiên, nếu khối gồ tăng kích thước nhanh, đau bất thường hoặc xuất hiện những triệu chứng không điển hình, trẻ cần được thăm khám để loại trừ nguyên nhân khác.
3.2. Trẻ nhỏ xương còn mềm nên tập thể thao nhiều cũng không sao
Thực tế, hệ cơ xương của trẻ đang phát triển có những đặc điểm khác với người trưởng thành.
Một số vùng sụn tăng trưởng có thể nhạy cảm với lực kéo hoặc tải trọng lặp đi lặp lại, đặc biệt khi trẻ tập luyện cường độ cao mà không được nghỉ ngơi phù hợp.
Vì vậy, phụ huynh và huấn luyện viên cần chú ý kiểm soát thời gian, tần suất và cường độ luyện tập của trẻ.
3.3. Bị Osgood-Schlatter phải ngừng chơi thể thao vĩnh viễn
Phần lớn trẻ mắc Osgood-Schlatter không cần ngừng tất cả hoạt động thể chất trong thời gian dài.
Ở những trường hợp nhẹ, việc giảm các động tác gây đau, điều chỉnh khối lượng tập và duy trì vận động phù hợp có thể giúp cải thiện triệu chứng.
Tình trạng này thường có xu hướng giảm dần khi vùng sụn tăng trưởng hoàn tất quá trình phát triển. Tuy nhiên, nếu đau nhiều hoặc đi khập khiễng, trẻ cần tạm ngừng các hoạt động gây đau và được bác sĩ đánh giá.
3.4. Hết đau một lần nghĩa là bệnh đã khỏi hoàn toàn
Osgood-Schlatter có thể diễn tiến từng đợt, đặc biệt trong giai đoạn trẻ tiếp tục phát triển chiều cao.
Khi giảm vận động, triệu chứng có thể cải thiện. Tuy nhiên, nếu quay lại tập với cường độ cao quá nhanh, đau có thể tái phát.
Do đó, việc hết đau tạm thời không đồng nghĩa với vùng điểm bám gân đã thích nghi hoàn toàn với tải trọng luyện tập trước đó.
4. Trẻ bị Osgood-Schlatter nên làm gì tại nhà?
4.1. Giảm tạm thời những hoạt động gây đau
Trong giai đoạn đau rõ, phụ huynh nên giúp trẻ điều chỉnh các hoạt động tạo lực kéo lớn lên gân bánh chè.
Những hoạt động cần giảm khi gây đau bao gồm:
-
Chạy nước rút hoặc chạy quãng đường dài.
-
Bật nhảy liên tục.
-
Đá bóng với cường độ cao.
-
Squat sâu hoặc quỳ gối kéo dài.
-
Những bài tập khiến đau tăng rõ sau khi vận động.
Không nên yêu cầu trẻ cố chịu đau để hoàn thành buổi tập. Việc giảm tải phù hợp giúp hạn chế kích thích lặp lại tại vùng điểm bám gân.
4.2. Chườm lạnh khi đau sau vận động
Có thể chườm lạnh vùng dưới xương bánh chè khoảng 15–20 phút mỗi lần khi đau sau hoạt động.
Nên sử dụng túi lạnh bọc khăn mềm, không đặt đá trực tiếp lên da để tránh tổn thương do lạnh.
Chườm lạnh chủ yếu giúp giảm đau và khó chịu tạm thời, không thay thế việc điều chỉnh khối lượng luyện tập.
Chườm lạnh sau vận động có thể giúp giảm đau tạm thời tại vùng dưới xương bánh chè.
4.3. Tập kéo giãn và tăng cường sức mạnh phù hợp
Các bài tập phục hồi có thể tập trung vào nhóm cơ tứ đầu đùi, cơ gân kheo và các cơ hỗ trợ vận động khớp gối.
Tùy tình trạng, trẻ có thể được hướng dẫn:
-
Kéo giãn nhẹ nhóm cơ đùi trước.
-
Kéo giãn nhóm cơ phía sau đùi.
-
Tăng cường sức mạnh cơ đùi và cơ quanh hông.
-
Tập kiểm soát động tác chạy, nhảy và tiếp đất.
Cần thực hiện nhẹ nhàng, tăng dần theo khả năng chịu tải và không cố kéo giãn khi đau tăng rõ.
4.4. Điều chỉnh cường độ luyện tập theo giai đoạn phát triển
Trong tuổi dậy thì, trẻ có thể trải qua những giai đoạn phát triển chiều cao nhanh, khiến khả năng thích nghi với vận động thay đổi.
Phụ huynh và huấn luyện viên nên chú ý:
-
Tăng số buổi tập và thời gian luyện tập từ từ.
-
Bố trí thời gian nghỉ phù hợp.
-
Tránh tăng đột ngột số lần chạy, nhảy hoặc các bài tập nặng.
-
Điều chỉnh khối lượng tập khi trẻ xuất hiện đau tái diễn.
-
Khuyến khích trẻ thông báo khi có triệu chứng bất thường.
Việc luyện tập cần phù hợp với tình trạng thể chất và khả năng hồi phục của từng trẻ.

Bài tập phù hợp và kiểm soát tải trọng vận động giúp trẻ duy trì thể lực trong giai đoạn phát triển.
4.5. Có cần sử dụng đai hỗ trợ gối không?
Một số trẻ có thể cảm thấy dễ chịu hơn khi sử dụng đai dưới xương bánh chè hoặc dụng cụ hỗ trợ phù hợp.
Tuy nhiên, hiệu quả khác nhau giữa từng trường hợp và không phải trẻ nào cũng cần dùng đai.
Nếu cần sử dụng, nên được bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn để tránh phụ thuộc vào dụng cụ mà bỏ qua việc điều chỉnh hoạt động và tập luyện.
5. Khi nào trẻ đau gối cần đi khám?
Đa số trường hợp Osgood-Schlatter có diễn tiến lành tính, nhưng không phải mọi biểu hiện đau và sưng dưới gối ở trẻ đều do bệnh này.
5.1. Những dấu hiệu nên thăm khám chuyên khoa
-
Đau gối kéo dài nhiều tuần không cải thiện dù đã giảm vận động.
-
Vùng gồ dưới gối đau nhiều hoặc ảnh hưởng sinh hoạt.
-
Trẻ đi khập khiễng hoặc hạn chế vận động rõ.
-
Đau xuất hiện cả khi nghỉ ngơi, không liên quan hoạt động.
-
Khớp gối sưng nhiều, nóng, đỏ bất thường.
-
Triệu chứng tái phát thường xuyên, ảnh hưởng việc học và chơi thể thao.
5.2. Những dấu hiệu cần đánh giá khẩn cấp
Nếu trẻ đau gối dữ dội đột ngột sau một cú bật nhảy hoặc chấn thương, không thể đứng chịu lực, không duỗi được gối hoặc có biến dạng vùng gối, cần được khám ngay để loại trừ tổn thương xương và cơ chế duỗi gối.
Ngoài ra, đau gối kèm sốt, sưng nóng đỏ rõ, sụt cân không giải thích được hoặc đau về đêm kéo dài cũng cần được đánh giá sớm để loại trừ những bệnh lý khác.
5.3. Có cần chụp X-quang khớp gối không?
Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể nhận định Osgood-Schlatter dựa trên tuổi của trẻ, đặc điểm vận động, vị trí đau và kết quả khám lâm sàng.
Chụp X-quang không phải bước bắt buộc với tất cả trẻ có biểu hiện điển hình.
Bác sĩ có thể cân nhắc chẩn đoán hình ảnh khi nghi ngờ tổn thương khác, có tiền sử chấn thương rõ hoặc triệu chứng không phù hợp với diễn tiến thường gặp.
6. Câu hỏi thường gặp về bệnh Osgood-Schlatter
6.1. Trẻ bị Osgood-Schlatter có cần nghỉ đá bóng hoàn toàn không?
Không phải trường hợp nào cũng cần nghỉ đá bóng hoàn toàn. Với triệu chứng nhẹ, trẻ có thể được hướng dẫn giảm thời gian thi đấu, hạn chế những động tác gây đau và duy trì các hoạt động nhẹ hơn.
Tuy nhiên, nếu đau nhiều, đi khập khiễng hoặc triệu chứng tăng sau mỗi buổi tập, cần tạm ngừng hoạt động gây đau và được bác sĩ đánh giá.
Việc trở lại tập luyện nên dựa trên khả năng vận động, mức độ đau và khả năng chịu tải thực tế, không nên chỉ dựa vào số ngày đã nghỉ.
6.2. Khi trẻ lớn lên, bệnh có hết hoàn toàn không?
Phần lớn trường hợp Osgood-Schlatter có xu hướng cải thiện khi vùng sụn tăng trưởng tại lồi củ xương chày hoàn tất quá trình phát triển.
Sau giai đoạn này, nhiều trẻ không còn đau và có thể tham gia thể thao bình thường.
Tuy nhiên, một số người vẫn còn cục gồ nhỏ ở phía trước đầu trên xương chày. Đây có thể là thay đổi hình dạng tồn tại lâu dài nhưng thường không ảnh hưởng đáng kể đến chức năng.
Một tỷ lệ nhỏ có thể tiếp tục khó chịu khi quỳ hoặc vận động mạnh, cần được bác sĩ đánh giá nếu triệu chứng kéo dài.
Lời khuyên từ Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi
Đau ngay dưới xương bánh chè, kèm cục gồ nhỏ và tăng khi chạy nhảy ở trẻ đang tuổi dậy thì có thể là biểu hiện của bệnh Osgood-Schlatter.
Tình trạng này liên quan đến lực kéo lặp lại tại vùng điểm bám gân bánh chè khi xương còn đang phát triển, thường gặp ở trẻ chơi bóng đá, bóng rổ và các môn thể thao vận động mạnh.
Điều quan trọng là không để trẻ cố chịu đau khi tập luyện, đồng thời tránh tự kết luận mọi trường hợp đau gối ở tuổi dậy thì đều do phát triển xương.
Phụ huynh nên giúp trẻ điều chỉnh cường độ vận động, duy trì các bài tập phù hợp và thăm khám chuyên khoa khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc ảnh hưởng khả năng đi lại.
Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi – Chuyên khoa Cơ Xương Khớp
-
Địa chỉ: 262/3 Luỹ Bán Bích, phường Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.
-
Hotline: 0962 349 329.
-
Thời gian làm việc: Thứ Hai đến Chủ Nhật: 08H00 - 19H00.
-
Website: phongkhamhieploi.vn
Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ.