Tê rát lòng bàn chân, châm chích như kim đâm hoặc cảm giác nóng bỏng khi đứng lâu, đi bộ nhiều là triệu chứng khiến không ít người khó chịu. Nhiều người nghĩ ngay đến bệnh tiểu đường hoặc gai gót chân, nhưng khi đi khám lại không phát hiện những nguyên nhân này.
Thực tế, tê rát lòng bàn chân có thể liên quan đến hội chứng ống cổ chân (Tarsal Tunnel Syndrome), tình trạng dây thần kinh chày bị chèn ép tại vùng mặt trong cổ chân. Bệnh có thể gây đau, tê, rát lan xuống lòng bàn chân và các ngón chân, ảnh hưởng đến việc đi lại và sinh hoạt hằng ngày.
1. Hội chứng ống cổ chân là gì? Vì sao gây tê rát lòng bàn chân?
Một câu hỏi thường gặp ở người bị tê bàn chân kéo dài: "Bác sĩ ơi, tôi bị tê rát dưới lòng bàn chân cả tháng nay. Cứ đứng lâu hoặc đi bộ nhiều là cảm giác như kim châm, nóng rát. Tôi đã đi khám gót chân nhưng bác sĩ nói không phải gai gót, cũng không bị tiểu đường. Vậy tình trạng này có thể do bệnh gì?"
Những biểu hiện trên có thể gợi ý hội chứng ống cổ chân, một nguyên nhân gây đau và rối loạn cảm giác bàn chân ít được biết đến hơn so với viêm cân gan chân hoặc bệnh lý thần kinh do tiểu đường.
Tê rát, châm chích từ vùng mắt cá trong lan xuống lòng bàn chân có thể gợi ý hội chứng ống cổ chân.
1.1. Ống cổ chân nằm ở đâu?
Ống cổ chân là một đường hầm giải phẫu nằm phía sau và bên dưới mắt cá trong, được tạo bởi các cấu trúc xương vùng cổ chân và mạc giữ gân gấp.
Bên trong đường hầm này có nhiều cấu trúc quan trọng:
-
Dây thần kinh chày: Chi phối cảm giác và vận động cho nhiều vùng ở bàn chân.
-
Các gân gấp: Tham gia vận động cổ chân và các ngón chân.
-
Động mạch và tĩnh mạch chày sau: Đảm nhiệm việc cung cấp và dẫn lưu máu cho các vùng liên quan.
-
Mạc giữ gân gấp: Tạo nên phần mái của đường hầm, giúp giữ các cấu trúc ở đúng vị trí.
Sau khi đi qua vùng ống cổ chân, dây thần kinh chày phân thành các nhánh chi phối cảm giác cho phần lớn lòng bàn chân.
1.2. Vì sao dây thần kinh bị chèn ép?
Khi áp lực trong ống cổ chân tăng lên, dây thần kinh chày hoặc các nhánh của nó có thể bị kích thích, chèn ép, dẫn đến rối loạn cảm giác.
Một số yếu tố có thể góp phần gây ra tình trạng này bao gồm:
-
Sưng phù hoặc viêm mô mềm quanh cổ chân.
-
Chấn thương cổ chân trước đó, đặc biệt sau bong gân.
-
Những thay đổi cấu trúc xương hoặc mô mềm lân cận.
-
Khối choán chỗ như nang hoạt dịch trong vùng ống cổ chân.
-
Một số bất thường về hình dạng, tư thế hoặc cơ học bàn chân.
-
Các hoạt động hoặc loại giày làm tăng khó chịu tại vùng cổ chân.
Trong một số trường hợp, bác sĩ không xác định được nguyên nhân chèn ép cụ thể.
2. Dấu hiệu nhận biết hội chứng ống cổ chân
2.1. Tê rát, châm chích ở lòng bàn chân
Triệu chứng thường gặp là cảm giác tê, rát hoặc châm chích tại vùng lòng bàn chân. Một số người mô tả cảm giác như có luồng điện chạy qua bàn chân hoặc nóng bỏng dưới da.
Những biểu hiện có thể xuất hiện gồm:
-
Tê rát vùng mặt trong cổ chân.
-
Cảm giác châm chích lan xuống lòng bàn chân.
-
Tê hoặc nóng rát ở một số ngón chân.
-
Đau khi đứng lâu hoặc đi bộ nhiều.
-
Triệu chứng có thể giảm khi nghỉ ngơi hoặc giảm hoạt động gây khó chịu.
Vị trí và mức độ triệu chứng phụ thuộc vào phần dây thần kinh bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể chỉ bị một bên chân hoặc ít gặp hơn là cả hai bên.
Bác sĩ khám vùng mắt cá trong, đánh giá cảm giác và chức năng thần kinh nhằm xác định nguyên nhân tê bàn chân.
2.2. Vì sao đứng lâu hoặc đi bộ nhiều lại đau hơn?
Khi đứng hoặc đi bộ trong thời gian dài, các cấu trúc quanh cổ chân phải chịu tải trọng liên tục.
Ở người có dây thần kinh chày bị chèn ép, hoạt động này có thể khiến triệu chứng tê, rát hoặc đau tăng lên.
Một số người cảm thấy dễ chịu hơn khi ngồi nghỉ, tháo giày hoặc thay đổi tư thế bàn chân.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp hội chứng ống cổ chân đều có triệu chứng giống nhau. Một số người vẫn đau hoặc tê ngay cả khi nghỉ ngơi.
2.3. Phân biệt với các nguyên nhân đau bàn chân khác
Hội chứng ống cổ chân có thể bị nhầm lẫn với một số bệnh lý thường gặp quanh cổ chân và bàn chân.
Viêm cân gan chân: Thường gây đau vùng dưới gót chân, đặc biệt khi thực hiện những bước đi đầu tiên sau khi ngủ dậy hoặc ngồi lâu. Bệnh chủ yếu liên quan đến mô cân gan chân, không phải chèn ép dây thần kinh.
Bệnh lý gân Achilles: Thường gây đau phía sau cổ chân hoặc gót chân, nhất là khi chạy, nhảy hoặc thực hiện động tác đẩy bàn chân.
Bệnh thần kinh ngoại biên do tiểu đường: Thường gây tê, châm chích hoặc nóng rát ở cả hai bàn chân, có thể lan dần từ ngón chân lên phía trên theo kiểu phân bố giống chiếc tất.
Hội chứng ống cổ chân: Thường có triệu chứng liên quan vùng mắt cá trong và lòng bàn chân, đôi khi tăng khi đứng lâu hoặc đi bộ.
Những đặc điểm này chỉ có giá trị gợi ý. Bác sĩ cần kết hợp hỏi bệnh và khám trực tiếp để xác định nguyên nhân.
3. Bốn lầm tưởng thường gặp về tê rát lòng bàn chân
3.1. Tê bàn chân chắc chắn là do tiểu đường
Tiểu đường là một nguyên nhân quan trọng gây bệnh lý thần kinh ngoại biên, nhưng không phải mọi trường hợp tê bàn chân đều liên quan đến bệnh này.
Nếu cảm giác tê xuất hiện khu trú ở một bên bàn chân, đặc biệt vùng lòng bàn chân hoặc mặt trong cổ chân, cần xem xét khả năng chèn ép thần kinh tại chỗ.
Ngoài ra, tê bàn chân còn có thể liên quan đến bệnh lý cột sống thắt lưng, thiếu vitamin hoặc những vấn đề thần kinh khác.
3.2. Không phải gai gót chân thì không còn bệnh gì ở bàn chân
Vùng cổ chân và bàn chân có nhiều cấu trúc gồm xương, khớp, gân, dây chằng, cân gan chân, mạch máu và dây thần kinh.
Việc loại trừ một nguyên nhân gây đau gót chân không đồng nghĩa với việc đã xác định được nguyên nhân gây tê rát lòng bàn chân.
Nếu triệu chứng vẫn kéo dài, người bệnh cần được đánh giá thêm những cấu trúc khác, đặc biệt là hệ thống thần kinh ngoại biên.
3.3. Tê rát chỉ do mang giày chật, đổi giày sẽ tự hết
Giày quá chật hoặc không phù hợp có thể làm triệu chứng khó chịu ở vùng cổ chân và bàn chân tăng lên.
Tuy nhiên, nếu đã điều chỉnh giày dép, giảm vận động nhưng cảm giác tê rát vẫn tiếp diễn, không nên chỉ cho rằng nguyên nhân do giày.
Tình trạng chèn ép thần kinh cần được xem xét khi triệu chứng kéo dài hoặc có xu hướng tăng dần.
3.4. Chèn ép thần kinh chỉ gặp ở người mắc bệnh toàn thân nặng
Hội chứng ống cổ chân có thể xuất hiện ở người không mắc tiểu đường hoặc bệnh thần kinh toàn thân.
Một số trường hợp liên quan đến chấn thương cũ, những thay đổi giải phẫu tại vùng cổ chân hoặc các yếu tố cơ học khi vận động.
Vì vậy, người khỏe mạnh vẫn có thể gặp tình trạng này và cần được đánh giá nếu có triệu chứng phù hợp.
4. Người bị hội chứng ống cổ chân nên làm gì tại nhà?
4.1. Lựa chọn giày dép phù hợp
Người thường xuyên tê rát bàn chân nên ưu tiên giày có kích thước phù hợp, không bó chặt vùng cổ chân và có khả năng nâng đỡ bàn chân phù hợp.
Một số nguyên tắc cần chú ý:
-
Tránh giày quá chật hoặc gây áp lực vùng mắt cá trong.
-
Lựa chọn giày phù hợp với hoạt động hằng ngày.
-
Hạn chế sử dụng giày cao gót kéo dài nếu làm tăng triệu chứng.
-
Cân nhắc dụng cụ hỗ trợ vòm chân khi được nhân viên y tế chỉ định.
Không phải trường hợp nào cũng cần sử dụng lót chỉnh hình. Việc lựa chọn nên dựa trên cấu trúc bàn chân và kết quả thăm khám.
4.2. Nghỉ ngơi khi đứng lâu hoặc đi bộ nhiều gây đau
Khi xuất hiện tê rát sau thời gian dài đứng hoặc đi bộ, người bệnh nên tạm ngừng hoạt động và nghỉ ngơi.
Có thể ngồi xuống, thay đổi tư thế hoặc kê cao chân nếu có sưng phù kèm theo.
Tuy nhiên, không cần bất động hoàn toàn bàn chân trong thời gian dài nếu không có chỉ định, vì duy trì khả năng vận động phù hợp vẫn quan trọng đối với chức năng cơ xương khớp.
4.3. Chườm lạnh khi có sưng vùng cổ chân
Nếu vùng cổ chân có sưng nhẹ sau hoạt động hoặc chấn thương, người bệnh có thể chườm lạnh khoảng 15–20 phút mỗi lần.
Nên bọc túi lạnh bằng khăn, không đặt đá trực tiếp lên da.
Cần đặc biệt thận trọng nếu bàn chân bị giảm cảm giác, vì người bệnh có thể khó nhận biết tổn thương da do lạnh.
Chườm lạnh chỉ giúp giảm khó chịu tạm thời và không giải quyết được mọi nguyên nhân chèn ép thần kinh.
4.4. Thực hiện bài tập phù hợp
Một số bài tập kéo giãn nhẹ, vận động cổ chân hoặc trượt thần kinh có thể được bác sĩ và kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn.
Các bài tập cần lựa chọn theo tình trạng cụ thể, tránh kéo giãn hoặc tạo áp lực quá mức lên vùng dây thần kinh đang bị kích thích.
Nếu tập luyện khiến cảm giác tê, rát hoặc đau tăng lên, người bệnh nên ngừng động tác đó và được đánh giá lại.
4.5. Chú ý phục hồi sau chấn thương cổ chân
Người từng bong gân cổ chân nặng hoặc có tình trạng mất vững cổ chân mạn tính nên được đánh giá khả năng vận động và sức mạnh cơ quanh khớp.
Chương trình phục hồi có thể bao gồm:
-
Tăng cường sức mạnh cơ quanh cổ chân.
-
Tập giữ thăng bằng và cảm nhận vị trí khớp.
-
Cải thiện khả năng kiểm soát vận động bàn chân.
-
Điều chỉnh hoạt động gây quá tải.
Việc phục hồi đúng cách có thể giúp cải thiện chức năng cổ chân và hạn chế những yếu tố làm triệu chứng tái diễn.
Nghỉ ngơi, giảm hoạt động gây tê và kê cao chân khi có sưng có thể giúp giảm khó chịu tạm thời.
5. Khi nào tê rát lòng bàn chân cần đi khám?
Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp khi xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:
-
Tê rát lòng bàn chân kéo dài trên 2–3 tuần.
-
Triệu chứng không cải thiện dù đã thay đổi giày và nghỉ ngơi phù hợp.
-
Cảm giác tê lan rộng hoặc tăng dần theo thời gian.
-
Yếu các ngón chân hoặc khó thực hiện động tác gập ngón.
-
Tê kèm đau và sưng rõ ở vùng cổ chân.
-
Tê cả hai bàn chân hoặc xuất hiện thêm những triệu chứng bất thường khác.
5.1. Những dấu hiệu cần đánh giá y tế sớm
Nếu bàn chân đột ngột yếu nhiều, mất cảm giác nhanh, lạnh hoặc đổi màu bất thường, người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp để loại trừ những vấn đề nghiêm trọng về thần kinh hoặc tuần hoàn.
Ngoài ra, tê bàn chân kèm khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân có thể cần được kiểm tra đường huyết và những bệnh lý toàn thân liên quan.
Không nên tự xác định mọi trường hợp tê bàn chân đều do hội chứng ống cổ chân.
Tê rát kéo dài, lan rộng hoặc kèm yếu các ngón chân cần được thăm khám chuyên khoa.
5.2. Bác sĩ chẩn đoán hội chứng ống cổ chân như thế nào?
Quá trình thăm khám thường bắt đầu bằng việc khai thác vị trí tê, thời điểm xuất hiện, yếu tố làm tăng triệu chứng và tiền sử chấn thương cổ chân.
Bác sĩ có thể thực hiện:
-
Khám cảm giác ở lòng bàn chân và các ngón chân.
-
Đánh giá sức mạnh cơ bàn chân.
-
Kiểm tra vị trí đau tại vùng mắt cá trong.
-
Thực hiện nghiệm pháp kích thích thần kinh phù hợp.
-
Đánh giá cấu trúc và khả năng vận động cổ chân.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, chụp cộng hưởng từ hoặc đo dẫn truyền thần kinh và điện cơ để tìm nguyên nhân và hỗ trợ chẩn đoán.
Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả các phương tiện này ngay từ lần khám đầu tiên. Kết quả điện cơ bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn hội chứng ống cổ chân trong mọi trường hợp.
6. Câu hỏi thường gặp về hội chứng ống cổ chân
6.1. Hội chứng ống cổ chân có giống hội chứng ống cổ tay không?
Hai tình trạng có cơ chế tương tự nhau vì đều liên quan đến việc một dây thần kinh bị chèn ép trong đường hầm giải phẫu hẹp.
Tuy nhiên, vị trí và dây thần kinh bị ảnh hưởng khác nhau:
-
Hội chứng ống cổ tay: Chèn ép dây thần kinh giữa tại cổ tay, gây tê chủ yếu ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út.
-
Hội chứng ống cổ chân: Chèn ép dây thần kinh chày hoặc các nhánh của nó tại vùng cổ chân, gây triệu chứng ở lòng bàn chân và các ngón chân.
Một số nguyên tắc điều trị ban đầu có thể giống nhau, chẳng hạn giảm áp lực lên dây thần kinh và điều chỉnh hoạt động. Tuy nhiên, loại dụng cụ hỗ trợ, bài tập và hướng xử trí cụ thể phải phù hợp với từng vị trí tổn thương.
6.2. Bị hội chứng ống cổ chân có cần chụp X-quang hoặc siêu âm không?
Không phải mọi trường hợp tê rát lòng bàn chân đều cần chụp chiếu ngay.
Bác sĩ thường bắt đầu bằng hỏi bệnh và khám lâm sàng để đánh giá đặc điểm triệu chứng, vị trí nghi ngờ chèn ép và những nguyên nhân khác có thể gây tê bàn chân.
Siêu âm có thể hỗ trợ phát hiện một số bất thường mô mềm hoặc khối choán chỗ tại vùng ống cổ chân. MRI có thể được cân nhắc khi cần đánh giá sâu hơn cấu trúc vùng cổ chân, trong khi X-quang hữu ích với một số bất thường về xương.
Đo dẫn truyền thần kinh và điện cơ có thể giúp đánh giá chức năng thần kinh và hỗ trợ phân biệt với bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc tổn thương rễ thần kinh từ cột sống.
Việc lựa chọn phương tiện phù hợp cần dựa trên kết quả thăm khám và tình trạng thực tế.
Lời khuyên từ Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi
Tê rát lòng bàn chân khi đứng lâu hoặc đi bộ nhiều không phải lúc nào cũng do tiểu đường, gai gót chân hay những vấn đề về gân cơ.
Trong một số trường hợp, nguyên nhân có thể xuất phát từ tình trạng chèn ép dây thần kinh chày tại vùng ống cổ chân.
Điều quan trọng là xác định đúng nguyên nhân gây tê rát trước khi lựa chọn phương pháp điều trị, bởi mỗi bệnh lý thần kinh, gân, cân gan chân hoặc cột sống đều có hướng xử trí khác nhau.
Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc ảnh hưởng đến việc đi lại, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp.
Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi – Chuyên khoa Cơ Xương Khớp
-
Địa chỉ: 262/3 Luỹ Bán Bích, phường Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.
-
Hotline: 0962 349 329.
-
Thời gian làm việc: Thứ Hai đến Chủ Nhật: 08H00 - 19H00.
-
Website: phongkhamhieploi.vn
Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ.