Gout thường được biết đến là bệnh gây sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội tại các khớp. Tuy nhiên, ít người biết rằng những rối loạn liên quan đến acid uric còn có thể ảnh hưởng đến hệ tiết niệu, đặc biệt làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận. Đáng chú ý, tình trạng này có thể diễn ra âm thầm mà không gây đau hông lưng trong giai đoạn đầu.
Người mắc gout lâu năm, đặc biệt khi không kiểm soát tốt acid uric, có thể đối mặt với nguy cơ sỏi acid uric và những vấn đề về chức năng thận. Vì vậy, theo dõi sức khỏe thận cũng là một phần quan trọng trong quá trình quản lý bệnh gout lâu dài.
1. Bị gout lâu năm có thể gây sỏi thận không?
Một câu hỏi thường gặp ở người bệnh gout: "Bác sĩ ơi, tôi bị gout hơn mười năm rồi, thỉnh thoảng khớp sưng đau nhưng sau đó lại hết nên tôi không uống thuốc đều. Mới đây đi khám tổng quát, bác sĩ phát hiện có sỏi thận, trong khi tôi không đau lưng hay đau hông gì cả. Vậy sỏi thận có liên quan đến bệnh gout của tôi không?"
Thực tế, gout và sỏi thận có mối liên hệ đáng chú ý thông qua quá trình chuyển hóa và đào thải acid uric của cơ thể. Tuy nhiên, không phải tất cả sỏi thận ở người mắc gout đều là sỏi acid uric.
Người mắc gout có nguy cơ hình thành sỏi acid uric, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng đau vùng hông lưng.
1.1. Vì sao gout có thể liên quan đến sỏi thận?
Gout xảy ra khi các tinh thể urat lắng đọng trong khớp và gây phản ứng viêm. Tình trạng này thường liên quan đến nồng độ acid uric trong máu tăng cao kéo dài.
Acid uric được tạo thành trong quá trình chuyển hóa purin và phần lớn được đào thải qua thận. Khi acid uric trong nước tiểu có điều kiện thuận lợi để kết tinh, các tinh thể có thể tập hợp lại và hình thành sỏi.
Những yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ gồm:
-
Nồng độ acid uric trong nước tiểu cao.
-
Nước tiểu có tính acid, đặc biệt khi pH thấp kéo dài.
-
Uống không đủ nước khiến nước tiểu cô đặc.
-
Rối loạn chuyển hóa hoặc các bệnh lý liên quan.
-
Tiền sử gout hoặc từng mắc sỏi acid uric.
Trong đó, nước tiểu có pH thấp là một yếu tố đặc biệt quan trọng đối với quá trình hình thành sỏi acid uric.
1.2. Sỏi acid uric khác gì các loại sỏi thận khác?
Sỏi thận có nhiều thành phần khác nhau như sỏi canxi oxalat, canxi phosphat, acid uric hoặc các loại ít gặp hơn.
Sỏi acid uric hình thành khi acid uric kết tinh trong nước tiểu. Đây là loại sỏi có thể gặp ở người mắc gout, đặc biệt khi có những yếu tố nguy cơ về chuyển hóa và độ pH nước tiểu.
Tuy nhiên, người mắc gout vẫn có thể hình thành sỏi canxi hoặc những loại sỏi khác. Vì vậy, chỉ dựa vào tiền sử gout không đủ để xác định thành phần viên sỏi.
2. Vì sao sỏi thận ở người gout có thể phát triển âm thầm?
2.1. Sỏi thận không phải lúc nào cũng gây đau
Khác với cơn gout cấp thường gây đau khớp rõ rệt, sỏi thận có thể tồn tại mà không gây triệu chứng, đặc biệt khi viên sỏi còn nằm trong thận và chưa gây tắc nghẽn đường tiết niệu.
Một số trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi siêu âm bụng hoặc thực hiện chẩn đoán hình ảnh vì nguyên nhân khác.
Khi sỏi di chuyển xuống niệu quản hoặc gây cản trở dòng nước tiểu, người bệnh có thể xuất hiện:
-
Đau quặn vùng hông lưng, có thể lan xuống bụng dưới hoặc háng.
-
Tiểu ra máu hoặc nước tiểu đổi màu bất thường.
-
Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tiểu khó.
-
Buồn nôn, nôn kèm cơn đau.
-
Sốt hoặc rét run nếu có nhiễm trùng đi kèm.
Không đau hông lưng không đồng nghĩa với việc chắc chắn không có sỏi thận.
2.2. Gout có thể liên quan đến suy giảm chức năng thận như thế nào?
Ngoài nguy cơ sỏi acid uric, gout và tăng acid uric máu thường có mối liên hệ với bệnh thận mạn.
Ở một số tình huống đặc biệt, tinh thể urat có thể lắng đọng trong mô thận. Tuy nhiên, việc quy mọi trường hợp suy giảm chức năng thận ở người gout cho tình trạng lắng đọng urat mạn tính là chưa đầy đủ, bởi nhiều yếu tố khác cũng có thể góp phần gây bệnh thận.
Những yếu tố thường gặp bao gồm tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh lý mạch máu, thuốc đang sử dụng và các tổn thương thận có sẵn.
Điều đáng lưu ý là bệnh thận mạn có thể tiến triển trong thời gian dài mà không gây đau rõ ràng. Việc phát hiện thường dựa vào xét nghiệm máu, nước tiểu và các phương pháp đánh giá chức năng thận.
Sự kết tinh acid uric trong nước tiểu có thể tạo thành sỏi, đặc biệt khi nước tiểu có độ pH thấp và bị cô đặc.
2.3. Mối liên hệ hai chiều giữa gout và chức năng thận
Thận đóng vai trò quan trọng trong việc đào thải acid uric ra khỏi cơ thể.
Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải acid uric có thể giảm theo, khiến nồng độ acid uric trong máu tăng và làm tăng nguy cơ mắc gout hoặc tái phát cơn gout.
Ngược lại, người mắc gout có thể đồng thời có nhiều yếu tố nguy cơ gây bệnh thận, bao gồm sỏi tiết niệu, tăng huyết áp, tiểu đường và các rối loạn chuyển hóa.
Vì vậy, kiểm soát gout và theo dõi chức năng thận cần được thực hiện song song, thay vì chỉ tập trung vào những cơn đau khớp.
3. Bốn lầm tưởng thường gặp về sỏi thận do gout
3.1. Gout chỉ ảnh hưởng đến khớp, không đau hông lưng thì thận vẫn khỏe
Đây là quan niệm dễ khiến người bệnh bỏ qua việc theo dõi sức khỏe thận.
Sỏi thận không gây tắc nghẽn có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Tương tự, suy giảm chức năng thận ở giai đoạn đầu thường không gây đau.
Vì vậy, người mắc gout không nên chỉ dựa vào cảm giác cơ thể để đánh giá tình trạng thận.
3.2. Lâu lâu mới lên cơn gout nghĩa là chưa có nguy cơ biến chứng
Tần suất cơn gout cấp không phản ánh đầy đủ nồng độ acid uric trong máu hoặc tình trạng chức năng thận.
Một người có thể ít bị đau khớp nhưng vẫn có acid uric tăng kéo dài hoặc đồng thời mắc bệnh thận.
Do đó, việc theo dõi xét nghiệm định kỳ và đánh giá các yếu tố nguy cơ vẫn cần thiết, ngay cả khi cơn gout không xuất hiện thường xuyên.
3.3. Chỉ cần uống thuốc giảm đau khi lên cơn gout là đủ
Thuốc điều trị cơn gout cấp có mục tiêu giảm phản ứng viêm và kiểm soát đau khớp.
Trong khi đó, thuốc hạ acid uric được sử dụng khi có chỉ định nhằm kiểm soát nồng độ acid uric lâu dài và hạn chế các biến chứng liên quan đến lắng đọng tinh thể urat.
Đây là hai mục tiêu điều trị khác nhau. Nếu đã được bác sĩ kê thuốc hạ acid uric lâu dài, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì đã hết đau.
3.4. Uống thật nhiều nước là đủ để phòng sỏi thận
Uống đủ nước giúp giảm mức độ cô đặc của nước tiểu, qua đó góp phần hạn chế nguy cơ hình thành sỏi.
Tuy nhiên, nước uống không giải quyết được tất cả yếu tố liên quan đến sỏi acid uric, đặc biệt là độ pH nước tiểu.
Một số trường hợp sỏi acid uric có thể cần điều trị bằng thuốc làm tăng pH nước tiểu theo chỉ định và được theo dõi để bảo đảm an toàn.
Vì vậy, uống nước chỉ là một phần trong chiến lược phòng ngừa, không thay thế việc đánh giá và điều trị chuyên khoa.
4. Người mắc gout nên làm gì để bảo vệ sức khỏe thận?
4.1. Theo dõi acid uric và chức năng thận định kỳ
Người đã được chẩn đoán gout nên tái khám theo lịch hẹn, kể cả khi không xuất hiện cơn đau khớp.
Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định:
-
Xét nghiệm acid uric máu.
-
Xét nghiệm creatinine và ước tính mức lọc cầu thận (eGFR).
-
Xét nghiệm nước tiểu để đánh giá những bất thường liên quan.
-
Siêu âm hệ tiết niệu khi nghi ngờ có sỏi hoặc có chỉ định phù hợp.
Những kết quả này giúp đánh giá nguy cơ, theo dõi diễn tiến và điều chỉnh kế hoạch điều trị.
4.2. Duy trì lượng nước uống phù hợp
Uống đủ nước trong ngày giúp hạn chế tình trạng nước tiểu quá cô đặc.
Người bệnh nên chia lượng nước uống thành nhiều lần, tránh để cơ thể thiếu nước kéo dài, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc vận động nhiều.
Tuy nhiên, nếu có suy tim, bệnh thận tiến triển hoặc được bác sĩ chỉ định hạn chế dịch, cần tuân thủ lượng nước phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe, điều chỉnh chế độ ăn và tuân thủ điều trị gout giúp hỗ trợ kiểm soát nguy cơ biến chứng.
4.3. Tuân thủ thuốc hạ acid uric theo chỉ định
Đối với người được chỉ định điều trị hạ acid uric lâu dài, cần dùng thuốc đều đặn và theo dõi các xét nghiệm theo hướng dẫn.
Mục tiêu điều trị thường hướng đến duy trì acid uric dưới mức bác sĩ đặt ra, giúp hạn chế hình thành và tích tụ tinh thể urat.
Không tự thay đổi liều hoặc ngừng thuốc khi cảm thấy khỏe hơn, bởi việc điều trị cần được điều chỉnh theo nồng độ acid uric và các yếu tố sức khỏe khác.
4.4. Điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp
Người mắc gout nên chú ý những yếu tố dinh dưỡng ảnh hưởng đến acid uric và nguy cơ sỏi tiết niệu.
Một số nguyên tắc gồm:
-
Hạn chế nội tạng động vật và thực phẩm giàu purin dùng quá nhiều.
-
Hạn chế rượu bia, đặc biệt khi gout chưa được kiểm soát.
-
Giảm nước ngọt và thức uống chứa nhiều đường fructose.
-
Duy trì cân nặng phù hợp, tránh giảm cân quá nhanh.
-
Ăn uống đa dạng, không kiêng khem quá mức gây thiếu chất.
Chế độ ăn cụ thể cần được điều chỉnh nếu người bệnh đồng thời mắc bệnh thận hoặc có thành phần sỏi đặc biệt.
4.5. Thận trọng với thuốc đang sử dụng
Một số thuốc, đặc biệt thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, có thể ảnh hưởng đến chức năng thận ở người có nguy cơ cao.
Vì vậy, người bệnh nên thông báo cho bác sĩ toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng đang sử dụng.
Không tự dùng kéo dài thuốc giảm đau mỗi khi xuất hiện cơn gout mà chưa được bác sĩ đánh giá.
5. Những dấu hiệu cảnh báo cần đi khám
Người mắc gout nên được thăm khám nếu xuất hiện một trong những biểu hiện sau:
-
Đau vùng hông lưng, đặc biệt đau quặn thành từng cơn.
-
Tiểu ra máu hoặc nước tiểu có màu bất thường.
-
Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc khó tiểu.
-
Tiểu ít hơn bình thường kéo dài.
-
Phù chân, mệt mỏi bất thường hoặc có dấu hiệu giữ nước.
-
Đã mắc gout lâu năm nhưng chưa từng kiểm tra chức năng thận theo định kỳ.
5.1. Khi nào cần cấp cứu?
Sốt hoặc rét run kèm đau hông lưng và nghi ngờ sỏi gây tắc nghẽn là tình trạng cần được đánh giá cấp cứu ngay, vì nhiễm trùng đường tiết niệu có tắc nghẽn có thể diễn tiến nguy hiểm.
Ngoài ra, đau dữ dội không kiểm soát được, nôn liên tục, vô niệu hoặc tiểu rất ít đột ngột cũng cần được thăm khám khẩn cấp.
Không nên tự dùng thuốc giảm đau rồi chờ triệu chứng tự hết nếu xuất hiện các dấu hiệu trên.
5.2. Bác sĩ đánh giá sỏi thận và chức năng thận như thế nào?
Bác sĩ thường bắt đầu bằng khai thác triệu chứng, tiền sử gout, tình trạng sử dụng thuốc và các bệnh lý đi kèm.
Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm hoặc chụp CT không cản quang để xác định vị trí và mức độ ảnh hưởng của sỏi.
Việc đánh giá thành phần sỏi, khi có điều kiện, cũng giúp định hướng phương pháp điều trị và phòng ngừa tái phát phù hợp.
Người bệnh gout lâu năm nên được đánh giá chức năng thận và nguy cơ sỏi tiết niệu theo chỉ định của bác sĩ.
6. Câu hỏi thường gặp về sỏi thận ở người mắc gout
6.1. Sỏi thận do gout có cần phẫu thuật không?
Không phải trường hợp sỏi thận nào cũng cần phẫu thuật hoặc can thiệp.
Bác sĩ chuyên khoa tiết niệu sẽ đánh giá dựa trên kích thước sỏi, vị trí, thành phần nghi ngờ, mức độ tắc nghẽn và những triệu chứng đi kèm.
Một số trường hợp sỏi acid uric có thể được điều trị bằng phương pháp kiềm hóa nước tiểu để hỗ trợ hòa tan sỏi dưới sự theo dõi chuyên môn.
Những trường hợp sỏi lớn, gây tắc nghẽn, nhiễm trùng hoặc không đáp ứng phương pháp điều trị phù hợp có thể cần can thiệp.
Người bệnh không nên tự uống thuốc làm tan sỏi khi chưa xác định rõ loại sỏi và tình trạng chức năng thận.
6.2. Bị gout nhưng xét nghiệm chức năng thận bình thường thì có thể yên tâm không?
Kết quả xét nghiệm chức năng thận bình thường là một thông tin tích cực tại thời điểm kiểm tra, nhưng không đồng nghĩa với việc chắc chắn không có sỏi hoặc sẽ không gặp vấn đề về thận trong tương lai.
Một số viên sỏi có thể tồn tại mà chưa ảnh hưởng rõ đến chỉ số lọc của thận.
Vì vậy, người bệnh gout vẫn nên duy trì tái khám và xét nghiệm theo lịch bác sĩ chỉ định, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, tiểu đường, tiền sử sỏi thận hoặc bệnh thận mạn.
Lời khuyên từ Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi
Gout không chỉ gây ra những cơn sưng đau tại khớp mà còn có mối liên hệ với nguy cơ hình thành sỏi acid uric và các bệnh lý về thận.
Điều đáng lưu ý là sỏi thận hoặc suy giảm chức năng thận ở giai đoạn đầu có thể không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, người mắc gout lâu năm không nên chủ quan chỉ vì không đau hông lưng hoặc ít xuất hiện cơn gout cấp.
Kiểm soát acid uric theo chỉ định, uống đủ nước phù hợp, duy trì chế độ ăn hợp lý và theo dõi chức năng thận định kỳ là những nguyên tắc quan trọng trong quản lý gout lâu dài.
Nếu phát hiện sỏi thận hoặc có dấu hiệu suy giảm chức năng thận, người bệnh cần được đánh giá chuyên khoa phù hợp để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị an toàn.
Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi – Chuyên khoa Cơ Xương Khớp
-
Địa chỉ: 262/3 Luỹ Bán Bích, phường Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.
-
Hotline: 0962 349 329.
-
Thời gian làm việc: Thứ Hai đến Chủ Nhật: 08H00 - 19H00.
-
Website: phongkhamhieploi.vn
Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ.