Bó bột là phương pháp điều trị bảo tồn phổ biến nhất giúp cố định các đầu xương gãy, câu hỏi gãy xương mác phải bó bột bao lâu phụ thuộc rất lớn vào cơ địa mỗi người.
Kiến Thức Cơ Bản: Nguyên Nhân Và Dấu Hiệu Khi Bị Gãy Xương Mác
Để hiểu rõ tại sao xương mác lại dễ bị tổn thương và từ đó xác định được thời gian phục hồi, chúng ta cần tìm hiểu qua về cấu trúc giải phẫu cũng như cơ chế gây chấn thương của vùng xương này.
Cấu tạo và chức năng sinh lý của xương mác
Cẳng chân con người được thiết kế như một hệ thống chống đỡ hoàn hảo, được cấu thành từ hai loại xương chạy song song với nhau: xương chày (nằm phía trong) và xương mác (nằm phía ngoài).
Trong 2 loại xương này, xương chày đóng vai trò là "cột trụ" chính, có kích thước to lớn và gánh vác đến 83% trọng lượng của toàn bộ cơ thể dồn xuống chân. Còn xương mác có cấu tạo dạng dài, mảnh dẻ và kích thước nhỏ hơn rất nhiều.
Chức năng chính của xương mác là san sẻ bớt gánh nặng (khoảng 17% trọng lượng) cho xương chày. Đồng thời, nó hoạt động như một điểm bám cho các bó cơ lớn ở bắp chân, giúp khớp cổ chân cử động lật úp, lật ngửa một cách linh hoạt. Xương mác và xương chày cùng liên kết chặt chẽ với nhau, kéo dài từ khớp gối xuống tận khớp mắt cá chân.
Đặc biệt, trong y khoa, vì đây là xương phụ chịu ít tải trọng nên nếu có đến ⅔ xương mác bị tổn thương dập nát và bắt buộc phải phẫu thuật loại bỏ thì cũng không gây ảnh hưởng quá lớn tới chức năng đi lại của chi dưới. Tuy nhiên, chính do có cấu trúc mảnh mai nên khi gặp chấn thương, xương mác rất dễ bị gãy gập hoặc gãy xoắn.
👉 [XEM THÊM: Dấu Hiệu Gãy Xương Và Phương Pháp Sơ Cứu Bó Nẹp Hiệu Quả Tại Chỗ]
Các nguyên nhân điển hình dẫn tới gãy xương mác
Xương mác chỉ bị gãy khi nó phải hứng chịu một lực tác động vật lý lớn hơn giới hạn đàn hồi (sức tải) của cấu trúc xương. Các yếu tố cơ học sau đây là những nguyên nhân phổ biến nhất gây gãy xương:
- Té ngã do tai nạn sinh hoạt: Ngã trượt chân trên sàn trơn, ngã đập cẳng chân vào vật cứng hoặc ngã từ trên cao (giàn giáo, thang) xuống đất. Đối tượng trẻ em hiếu động, người già xương giòn và công nhân xây dựng là những người rất dễ bị gãy xương mác bởi nguyên nhân này.
- Bị va chạm lực trực tiếp mạnh: Thường xảy ra do tai nạn giao thông (bị xe đụng trực tiếp vào cẳng chân) hoặc tai nạn lao động (bị vật nặng đè lên chân). Những trường hợp này xương có thể bị gãy nát nhiều mảnh vô cùng nghiêm trọng.
- Chấn thương do vặn xoắn trong thể thao: Vận động sai tư thế, xoay người chuyển hướng đột ngột với cường độ mạnh khi bàn chân đang bị giữ chặt trên mặt đất. Thường gặp ở những người chơi các môn thể thao đối kháng cao như đá bóng, trượt tuyết, trượt ván, võ thuật.
- Gãy xương bệnh lý: Xảy ra ở những người mắc các bệnh nền liên quan tới xương khớp làm xương yếu đi như loãng xương, u xương, ung thư di căn xương. Lúc này, chỉ cần một tác động rất nhỏ (như bước hụt) cũng khiến xương gãy.
Trượt ván, bóng đá và các môn thể thao đòi hỏi sự đổi hướng đột ngột là nguyên nhân hàng đầu gây gãy xoắn xương mác ở người trẻ tuổi.
Các dấu hiệu nhận biết cấp cứu khi bị gãy xương mác
Sau khi gặp chấn thương, nếu xương mác bị gãy, cơ thể sẽ lập tức phát ra những tín hiệu cảnh báo mạnh mẽ:
- Biểu hiện toàn thân: Trong các tai nạn lớn, do đau đớn tột độ và mất máu, người bệnh có thể bị rơi vào trạng thái sốc chấn thương (mặt tái mét, vã mồ hôi, mạch nhanh nhỏ, huyết áp tụt).
- Biểu hiện tại chỗ (Cẳng chân): Bệnh nhân sẽ cảm thấy đau nhói dữ dội ở ngay vị trí chỗ xương bị gãy, cơn đau tăng lên gấp bội khi ấn vào hoặc khi cố cử động.
- Mất chức năng vận động: Bệnh nhân hạn chế vận động hoặc không thể tự đứng dậy, tỳ lực lên bên chân gãy.
- Biến dạng và sưng tấy: Vùng cẳng chân tại nơi gãy sẽ sưng nề to, bầm tím nhanh chóng do mạch máu bên trong bị đứt. Chân có thể bị biến dạng cong gập bất thường so với chân lành.
- Rối loạn thần kinh: Cảm thấy tê rần, châm chích hoặc ngứa ran ở bàn chân và ngón chân do rễ thần kinh mác chung bị chèn ép hoặc tổn thương.
Phác Đồ Điều Trị Gãy Xương Mác Như Thế Nào Là Chuẩn?
Phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của vết gãy (gãy hở hay gãy kín, gãy di lệch hay gãy không di lệch) mà các bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sẽ quyết định phương pháp điều trị tối ưu nhất.
Xử lý cấp cứu đối với gãy xương hở
Gãy xương hở là một tình trạng y khoa vô cùng phức tạp và nguy hiểm. Lúc này, ổ gãy xương đã thông với môi trường bên ngoài do xương gãy đâm xuyên qua da, hoặc do một vật sắc nhọn đâm thủng da vào tận xương.
Trường hợp gãy xương hở thường là hậu quả của những chấn thương có năng lượng rất cao như tai nạn giao thông nghiêm trọng. Nguy cơ nhiễm trùng xương (viêm xương tủy) là cực kỳ lớn.
Bệnh nhân bắt buộc phải được đưa ngay vào phòng mổ để cắt lọc vết thương, loại bỏ mô dập nát. Sau đó, bác sĩ sẽ tiêm phòng uốn ván (SAT) và sử dụng kháng sinh liều cao đường tĩnh mạch sớm nhất có thể. Cuối cùng, phẫu thuật kết hợp xương bằng đinh nội tủy hoặc nẹp vít kim loại sẽ được áp dụng để cố định xương gãy.
Điều trị bảo tồn đối với gãy xương kín
Nếu bị gãy xương kín, trường hợp này đơn giản và tiên lượng tốt hơn rất nhiều so với gãy xương hở vì lớp da bao bọc bên ngoài vẫn còn nguyên vẹn, không có nguy cơ vi khuẩn xâm nhập từ ngoài vào.
Mục tiêu cốt lõi trong điều trị gãy xương mác kín là nắn chỉnh giúp các mảnh xương gãy trở về đúng vị trí giải phẫu ban đầu và giữ bất động để xương tự liền lại, giúp bệnh nhân hồi phục hoàn toàn chức năng chi dưới.
Phương pháp phổ biến nhất là bệnh nhân cần phải được nắn chỉnh (nếu có di lệch) và sau đó bó bột (thường là bột từ đùi đến bàn chân hoặc bột ống cẳng bàn chân). Khi di chuyển, người bệnh bắt buộc cần tới sự trợ giúp của cặp nạng gỗ và không được tỳ lực lên chân đau.
👉 [XEM THÊM: Bị Gãy Xương Bổ Sung Nhiều Canxi Có Ảnh Hưởng Gì Đến Sức Khỏe Không?]
Giải Đáp Nhanh: Gãy Xương Mác Phải Bó Bột Bao Lâu Thì Lành?
Câu hỏi gãy xương mác phải bó bột bao lâu thì lành là nỗi băn khoăn thường trực, ảnh hưởng lớn đến tâm lý của nhiều người bệnh. Ai cũng mong muốn được tháo lớp bột nặng nề, bí bách để sớm quay trở lại với công việc và sinh hoạt thường ngày.
Quá trình thay bột trong những tuần đầu
Thông thường, sau khi xảy ra chấn thương, cẳng chân sẽ sưng phù rất to do phản ứng viêm. Sau khoảng 5 - 7 ngày bó bột ban đầu, khi các mạch máu đã ổn định, xương sẽ bớt sưng nề xẹp xuống và khối bột bó bên ngoài sẽ trở nên bị lỏng lẻo, không còn tác dụng giữ chặt ổ gãy.
Lúc này, bạn bắt buộc phải tái khám. Bác sĩ sẽ rạch dọc lớp bột cũ để quấn thêm bột mới cho chặt lại, hoặc thay thế hẳn một lớp bột bó (bột sợi thủy tinh) mới cứng cáp và vừa vặn hơn cho người bệnh.
Trong suốt quá trình bó bột bất động xương này, người bệnh không được nằm bất động hoàn toàn. Bạn cần thực hành bài tập gồng cơ tĩnh trong bột (gồng cơ đùi, cơ bắp chân) và tập cử động khép chân, dạng chân, đưa cao cẳng chân lên khỏi mặt giường.
Hành động này giúp máu lưu thông tốt, giảm sưng phù nề. Người bệnh nên bắt đầu tập chống nạng đi lại (không chống chân đau xuống đất) sau khoảng 3 tuần bó bột để cơ thể vận động, tránh bị rối loạn dinh dưỡng và loét tỳ đè.
Tùy thuộc vào tốc độ can xương, gãy xương mác thường mất khoảng 8 đến 10 tuần bó bột bất động để các đầu xương gãy có thể liền lại vững chắc.
Thời gian liền xương trung bình
Nhờ đặc thù giải phẫu (được bao bọc bởi nhiều khối cơ có nhiều mạch máu nuôi dưỡng) và kích thước nhỏ, xương mác được y học đánh giá là loại xương rất dễ liền và có tốc độ can xương nhanh.
Vậy chính xác gãy xương mác phải bó bột bao lâu thì lành? Hầu hết những người trưởng thành khỏe mạnh bị gãy xương mác sẽ hồi phục và được chỉ định tháo bột sau khoảng 8 - 10 tuần bó bột. Điều kiện tiên quyết là bạn phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng chỉ định điều trị và bất động của bác sĩ.
Tuy nhiên, khoảng thời gian này không cố định cho tất cả mọi người. Người bệnh nên thực hiện việc tái khám định kỳ (chụp X-quang lại sau 2 tuần, 4 tuần) để bác sĩ chẩn đoán hình ảnh theo dõi tiến trình liền xương (can xương) thực tế trong thời gian bó bột. Nếu can xương tốt, bác sĩ có thể cho tháo bột sớm hơn dự kiến.
Các Biện Pháp Phục Hồi Chức Năng Vận Động Khớp Sau Thời Gian Bó Bột
Việc tháo bột không đồng nghĩa với việc bạn có thể chạy nhảy bình thường ngay lập tức. Sau nhiều tuần bị nhốt trong bột, các cơ bắp chân đã bị teo nhỏ, dây chằng co rút và các khớp (gối, cổ chân) sẽ bị cứng đơ đơ.
Nhìn chung, thời gian phục hồi hoàn toàn chức năng của xương mác bị gãy còn phụ thuộc rất lớn vào các yếu tố: tuổi tác, mức độ chấn thương ban đầu, cách tập luyện vật lý trị liệu và chế độ dinh dưỡng chăm sóc của người bệnh.
Nhằm thúc đẩy nhanh hiệu quả phục hồi cho xương mác và đưa đôi chân về trạng thái linh hoạt, bệnh nhân nên áp dụng nghiêm túc các phương pháp tập phục hồi sau đây:
Tập vận động các khớp liên quan
Người bệnh cần bắt tay vào tập cử động khớp (khớp gối, khớp cổ chân) bắt đầu từ ngày thứ 3 ngay sau khi mổ hoặc ngay sau khi vừa tháo bó bột.
Bạn nên duy trì tập luyện với tần suất 4 - 6 lần/ngày, mỗi bài tập kéo dài từ 10 - 15 phút, với tốc độ co cơ chậm rãi khoảng 45 giây/lần.
Nguyên nhân y học giải thích cho việc này là vì nếu các khớp ở trong tình trạng bất động lâu ngày trong bột, chúng sẽ bị cứng lại. Nguyên do là các bó cơ bị co rút, bao khớp co rúm, sụn mỏng đi do thiếu dinh dưỡng, tăng sản mô mỡ ở bao hoạt dịch.
Việc thường xuyên cử động gập duỗi khớp sẽ tạo ra hiệu ứng bơm, giúp bơm dịch khớp ra - vào đều đặn. Dịch khớp này có tác dụng nuôi dưỡng sụn khớp và bôi trơn các hoạt động, giúp khớp trơn tru trở lại.
Tập đi lại bằng nạng đúng kỹ thuật
Tập đi là một bước quan trọng. Trong khi chưa tháo bột hoặc xương chưa liền vững hoàn toàn, người bệnh nên tập đi bằng sự trợ giúp của cặp nạng gỗ (hoặc nạng nhôm). Kỹ thuật đi nạng chuẩn xác là: tựa phần thanh ngang đầu trên nạng vào lồng ngực (tuyệt đối không được tì ép trực tiếp vào nách sẽ làm liệt rễ thần kinh nách).
Dáng đi phải giữ lưng thẳng, mắt nhìn hướng về phía trước, không được cúi gập cổ xuống nhìn bàn chân. Đặc biệt quan trọng: không được tì lực hoặc dậm vùng chân bị gãy xuống đất. Cần đảm bảo 2 vai giữ ngang bằng nhau.
Bên cạnh đó, cần giữ ngay ngắn 2 tay chống nạng, sao cho bàn chân lành và 2 mũi nạng tiếp đất tạo thành hình tam giác vững chãi để giữ thăng bằng. Khi bác sĩ xác nhận xương trên phim X-quang đã gần liền cứng, bạn nên bắt đầu tập chống nạng và tập chịu lực dần lên chân đau (từ 10% đến 50% trọng lượng).
Cho tới khi xương liền vững chắc, đi lại tì lực 100% vào vị trí gãy xương không còn cảm giác đau nhói thì bệnh nhân mới được phép bỏ nạng và tập đi bộ như bình thường.
Xoa bóp và áp dụng vật lý trị liệu
Để tránh làm vôi hóa các mô mềm cạnh khớp và ngăn ngừa xơ cứng khớp, người bệnh nên tự xoa vuốt nắn các khối cơ ổ gãy xương liền khớp bằng tay không một cách nhẹ nhàng.
Lưu ý: Không được dùng các loại thuốc rượu mật gấu, cồn xoa bóp, dầu nóng, hay cao dán nóng để chà xát xoa bóp mạnh vào vùng khớp vừa tháo bột vì sẽ gây sung huyết, phù nề nặng hơn.
Bạn có thể chườm nóng lên chỗ cơ bị căng cứng mỏi đau khi luyện tập. Tuy nhiên, tuyệt đối không nên chườm nóng vào những khu vực da mà bên dưới có nẹp vít, đinh nội tủy, hay vòng thép kim loại cố định xương. Nhiệt lượng sẽ khiến những dụng cụ kim loại này nóng lên, làm bỏng hỏng tổ chức mô xung quanh và dễ gây viêm rò dịch.
Đến các trung tâm Vật Lý Trị Liệu để được chiếu đèn hồng ngoại, sử dụng máy điện xung kích thích cơ và được kỹ thuật viên ép dẻo khớp cổ chân là giải pháp phục hồi tối ưu và an toàn nhất.
Bệnh nhân bắt buộc phải tích cực tập luyện các bài tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng sau tháo bột để các cơ bắp không bị teo và khớp cổ chân sớm lấy lại biên độ vận động.
Dinh dưỡng phục hồi xương khớp
Không có câu trả lời tuyệt đối cho việc gãy xương mác phải bó bột bao lâu thì lành, vì nó còn phụ thuộc vào những gì bạn ăn hàng ngày. Một chế độ ăn uống bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng là nguyên liệu để xây đắp màng canxi xương.
Hãy ăn nhiều các thức ăn giàu protein (thịt bò, cá, trứng) giúp cơ bắp chắc khỏe. Tăng cường thực phẩm giàu vitamin D, calo, kẽm, và đặc biệt là canxi (sữa, phô mai, tôm cua nhỏ) sẽ giúp ổ gãy xương mau chóng phục hồi, lên can xương tốt và tăng độ dẻo dai cho khung xương.
👉 [XEM THÊM: Chế Độ Dinh Dưỡng Dành Cho Bệnh Nhân Gãy Xương Giúp Phục Hồi Nhanh Nhất]
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ) Về Việc Chăm Sóc Gãy Xương Mác Bó Bột
1. Gãy xương mác có cần mổ không hay chỉ cần bó bột là đủ?
Không phải mọi trường hợp gãy xương mác đều phải mổ. Nếu bạn bị gãy xương kín, hai đầu xương gãy vẫn thẳng hàng (ít di lệch) và không gây biến chứng chèn ép, bác sĩ sẽ chỉ định nắn bó bột bảo tồn. Tuy nhiên, nếu gãy xương hở đâm lòi qua da, gãy nát nhiều mảnh, hoặc gãy di lệch chồng chéo có nguy cơ đứt mạch máu, phẫu thuật kết hợp xương bằng đinh nẹp là bắt buộc.
2. Đang bó bột xương mác bị ngứa ngáy bên trong thì phải làm sao?
Bó bột dài ngày khiến da bị bí bách, mồ hôi tích tụ gây ngứa ngáy là tình trạng rất phổ biến. TUYỆT ĐỐI KHÔNG dùng que dài, đũa hay móc áo chọc vào trong bột để gãi. Việc này làm trầy xước da, gây nhiễm trùng, lở loét hôi thối bên trong rất nguy hiểm. Bạn chỉ nên dùng máy sấy tóc (bật chế độ gió mát) thổi vào trong mép bột để làm khô mồ hôi và xoa dịu cơn ngứa.
3. Làm sao để biết xương mác đang bó bột bị chèn ép bột quá chặt?
Khi cẳng chân tiếp tục sưng phù bên trong lớp bột cứng, nó sẽ gây ra hội chứng chèn ép khoang. Hãy để ý các ngón chân (phần lộ ra ngoài bột). Nếu ngón chân tím tái, lạnh toát, sưng húp, mất cảm giác hoặc đau buốt dữ dội dù đã uống thuốc giảm đau, đó là dấu hiệu chèn ép mạch máu khẩn cấp. Bạn cần quay lại phòng cấp cứu ngay lập tức để bác sĩ nong rộng bột ra.
4. Sau khi tháo bột chân tôi bị sưng vù khi thả thõng xuống đất, có sao không?
Đây là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường sau khi tháo bột tĩnh tĩnh mạch (ứ trệ tuần hoàn). Hệ thống van tĩnh mạch chân và cơ bắp đã "ngủ quên" lâu ngày nên bơm máu về tim kém, khiến dịch tích tụ ở cổ chân khi bạn đứng thẳng. Hiện tượng sưng này sẽ tự hết sau 2-4 tuần khi bạn đi lại bình thường và tập bóp cơ đều đặn. Hãy nhớ kê cao chân khi ngồi và khi ngủ.
Địa chỉ điều trị uy tín tại Tân Phú, TP.HCM
Việc thấu hiểu và nắm vững được những nguyên nhân y khoa gây ra chứng đau thắt lưng sau chơi thể thao chính là chiếc chìa khóa vàng giúp bạn phòng ngừa tình trạng khó chịu này lặp lại một cách hiệu quả. Đừng bao giờ mang tâm lý coi thường hay xem nhẹ những tổn thương cấp tính khi tập luyện, bởi nó có thể là tiếng nói phản ánh trực tiếp hoạt động thể thao của bạn đang không phù hợp với giới hạn sinh cơ học của cơ thể và cần thay đổi khẩn cấp.
Nếu bạn đang bị cơn đau lưng làm phiền, hạn chế mất tầm vận động và cần sự thăm khám tư vấn y khoa chuyên sâu thêm, hãy liên hệ ngay tới Phòng Khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi để được chẩn đoán chính xác bằng hình ảnh hiện đại và điều trị dứt điểm bằng phác đồ Vật lý trị liệu không lạm dụng thuốc an toàn nhất!
Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi
Lưu ý quan trọng: Bài viết mang tính chất tham khảo. Người bệnh cần đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp nhất với tình trạng bệnh lý.
PHÒNG KHÁM CƠ XƯƠNG KHỚP HIỆP LỢI
· Chuyên khoa: Cơ Xương Khớp & Y học tái tạo.
· Địa chỉ: 262/3 Luỹ Bán Bích, phường Hòa Thạnh, quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.
· Hotline tư vấn 24/7: 0962 349 329
· Website:
· Thời gian làm việc: 08H30 – 19H00 (Từ Thứ Hai đến Chủ Nhật)
👉 Ưu đãi đặc biệt: Tặng ngay suất khám và tư vấn 1:1 với Bác sĩ chuyên khoa cho 20 khách hàng đăng ký sớm nhất trong tháng!
