Hội Chứng Chèn Ép Dưới Mỏm Cùng Vai: Vì Sao Đau Vai Khi Giơ Tay Qua Đầu?

Đau vai khi giơ tay lên cao, phơi quần áo, lấy đồ trên nóc tủ hoặc đưa tay ra sau lưng là tình trạng thường gặp ở nhiều người. Đặc biệt, cơn đau có thể xuất hiện rõ khi nâng tay qua đầu nhưng lại giảm đáng kể khi hạ tay xuống. Một số người còn cảm thấy khó chịu khi nằm nghiêng về bên vai đau.

Đây có thể là biểu hiện của hội chứng chèn ép dưới mỏm cùng vai (Shoulder Impingement), hiện nay thường được đề cập trong nhóm hội chứng đau dưới mỏm cùng vai. Tình trạng này cần được phân biệt với rách chóp xoay, vai đông cứng và vôi hóa gân vai để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

1. Hội chứng chèn ép dưới mỏm cùng vai là gì?

Một tình huống thường gặp tại phòng khám cơ xương khớp:

"Bác sĩ ơi, tôi thường xuyên phơi quần áo, đưa tay lên cao lấy đồ trên tủ. Gần đây cứ giơ tay quá đầu là vai đau nhói, còn để tay thấp thì không đau nhiều. Ban đêm nằm nghiêng bên vai đó cũng khó chịu. Vậy đây là rách chóp xoay, vai đông cứng hay bệnh gì khác?"

Những biểu hiện này có thể gợi ý tình trạng đau liên quan đến các cấu trúc nằm trong vùng dưới mỏm cùng vai.

Đau vai khi giơ tay lên cao để phơi quần áo hoặc lấy đồ có thể liên quan đến hội chứng đau dưới mỏm cùng vai.

1.1. Cấu trúc vùng dưới mỏm cùng vai

Khớp vai được cấu tạo bởi nhiều thành phần như xương cánh tay, xương bả vai, hệ thống gân cơ và các túi hoạt dịch.

Mỏm cùng vai là một phần của xương bả vai, nằm phía trên khớp vai.

Trong khoảng không gian dưới mỏm cùng vai có những cấu trúc quan trọng:

• Gân chóp xoay: Đặc biệt là gân cơ trên gai, góp phần ổn định và vận động khớp vai.

• Túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai: Giúp giảm ma sát giữa các cấu trúc khi vai vận động.

• Đầu trên xương cánh tay: Phối hợp cùng các cơ và gân để tạo chuyển động của khớp vai.

Khi những cấu trúc này bị kích thích hoặc tổn thương, người bệnh có thể xuất hiện đau khi nâng cánh tay.\

1.2. Vì sao giơ tay lên cao lại gây đau?

Khi nâng cánh tay, các cấu trúc quanh khớp vai phải phối hợp để duy trì chuyển động ổn định.

Ở một số người, hoạt động đưa tay qua đầu lặp lại nhiều lần có thể làm tăng tải trọng lên gân chóp xoay và túi hoạt dịch.

Các yếu tố có thể góp phần gây triệu chứng bao gồm:

• Thường xuyên giơ tay cao khi làm việc.

• Chơi thể thao có nhiều động tác đưa tay qua đầu.

• Suy giảm sức mạnh hoặc khả năng phối hợp của các cơ quanh vai.

• Những thay đổi ở gân, túi hoạt dịch và cấu trúc xương vùng vai.

Cơn đau thường xuất hiện ở một khoảng vận động nhất định, đặc biệt khi nâng tay sang ngang hoặc đưa tay lên cao.

Gân chóp xoay và túi hoạt dịch nằm dưới mỏm cùng vai có thể bị kích thích, gây đau khi nâng cánh tay.

2. Phân biệt chèn ép dưới mỏm cùng vai với các bệnh lý vai khác

Đau khi giơ tay không phải biểu hiện đặc hiệu của một bệnh duy nhất. Nhiều bệnh lý khớp vai có thể gây triệu chứng tương tự.

2.1. Hội chứng chèn ép dưới mỏm cùng vai

Đặc điểm thường gặp:

• Đau khi nâng tay sang ngang hoặc qua đầu.

• Có thể đau rõ trong một cung vận động nhất định.

• Khả năng vận động vai có thể vẫn tương đối tốt.

• Đau tăng khi thực hiện những hoạt động lặp lại trên cao.

• Có thể khó chịu khi nằm nghiêng về bên vai đau.

Tình trạng này thường thuộc nhóm đau liên quan đến gân chóp xoay và các cấu trúc dưới mỏm cùng vai.

2.2. Rách chóp xoay

Rách chóp xoay là tình trạng một hoặc nhiều gân thuộc nhóm cơ chóp xoay bị tổn thương cấu trúc.

Ngoài đau, người bệnh có thể xuất hiện:

• Yếu khi nâng hoặc xoay cánh tay.

• Khó thực hiện các hoạt động cần sử dụng sức mạnh của vai.

• Đau về đêm, nhất là khi nằm nghiêng bên vai tổn thương.

• Giảm khả năng vận động chủ động trong những trường hợp rách lớn.

Tuy nhiên, không phải người bị rách chóp xoay nào cũng yếu rõ, đặc biệt với tổn thương nhỏ hoặc rách một phần.

2.3. Vai đông cứng (viêm dính bao khớp vai)

Vai đông cứng thường gây đau kèm hạn chế tầm vận động khớp vai rõ rệt.

Người bệnh có thể gặp khó khăn khi:

• Đưa tay lên cao.

• Đưa tay ra sau lưng.

• Xoay vai ra ngoài.

• Thực hiện các hoạt động như mặc áo hoặc chải đầu.

Đặc điểm quan trọng là cả vận động chủ động và vận động thụ động đều có thể bị hạn chế.

2.4. Vôi hóa gân vai

Vôi hóa gân vai là tình trạng lắng đọng tinh thể canxi trong gân, thường gặp ở nhóm gân chóp xoay.

Một số trường hợp không có triệu chứng, nhưng khi xuất hiện đợt đau cấp, người bệnh có thể đau vai dữ dội.

Cơn đau có thể khởi phát đột ngột, ảnh hưởng đến giấc ngủ và khiến việc vận động vai trở nên khó khăn.

Các triệu chứng đau vai có những đặc điểm khác nhau, cần thăm khám để phân biệt.

2.5. Bảng phân biệt các bệnh lý thường gặp

Lưu ý: Các bệnh lý trên có thể tồn tại đồng thời. Hội chứng đau dưới mỏm cùng vai cũng không đồng nghĩa gân chóp xoay chắc chắn còn nguyên vẹn hoặc sẽ tiến triển thành rách gân.

3. Bốn lầm tưởng thường gặp về hội chứng chèn ép dưới mỏm cùng vai

3.1. Đau vai khi giơ tay cao chỉ là mỏi cơ thông thường

Sau khi làm việc hoặc vận động nhiều, cảm giác mỏi cơ có thể xuất hiện và giảm khi nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, nếu đau vai tái diễn nhiều lần, đặc biệt khi thực hiện cùng một động tác giơ tay cao, người bệnh không nên chủ quan.

Đây có thể là biểu hiện của tình trạng quá tải gân hoặc tổn thương các cấu trúc quanh vai cần được đánh giá.

3.2. Còn giơ tay được nghĩa là vai hoàn toàn bình thường

Ở một số người có hội chứng đau dưới mỏm cùng vai, khả năng vận động vẫn tương đối tốt.

Người bệnh có thể giơ tay lên nhưng đau trong một khoảng chuyển động nhất định.

Việc còn vận động được không đồng nghĩa với không có bệnh lý. Nếu triệu chứng kéo dài, cần thăm khám để xác định nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng.

3.3. Đau vai thì nên bất động hoàn toàn

Hạn chế tạm thời những động tác gây đau nhiều là cần thiết, nhưng bất động khớp vai kéo dài có thể làm tăng nguy cơ cứng khớp và suy giảm chức năng.

Trong nhiều trường hợp, người bệnh vẫn nên duy trì các vận động nhẹ nhàng, phù hợp với khả năng chịu đựng.

Các bài tập phục hồi cần được lựa chọn dựa trên mức độ đau và kết quả thăm khám.

3.4. Các bệnh gây đau vai đều điều trị giống nhau

Chèn ép dưới mỏm cùng vai, rách chóp xoay, vai đông cứng và vôi hóa gân vai có cơ chế bệnh sinh khác nhau.

Vì vậy, hướng xử trí không hoàn toàn giống nhau.

Một bài tập phù hợp với người đau vai do quá tải gân chưa chắc phù hợp với người đang có vai đông cứng hoặc rách gân đáng kể.

Xác định đúng nguyên nhân trước khi tập luyện là yếu tố quan trọng để tránh làm triệu chứng kéo dài.

4. Hội chứng chèn ép dưới mỏm cùng vai nên làm gì tại nhà?

4.1. Giảm các động tác giơ tay cao lặp lại

Trong giai đoạn đau, người bệnh nên tạm thời giảm những hoạt động làm tăng triệu chứng, chẳng hạn:

• Phơi quần áo ở vị trí quá cao.

• Liên tục lấy đồ trên nóc tủ.

• Bơi sải hoặc thực hiện động tác đập cầu mạnh.

• Nâng vật nặng quá đầu nhiều lần.

Không nhất thiết phải ngừng hoàn toàn mọi hoạt động. Nên duy trì những cử động vai nhẹ nhàng trong giới hạn phù hợp.

4.2. Điều chỉnh tư thế sinh hoạt và làm việc

Khi sử dụng máy tính, điện thoại hoặc làm việc trong thời gian dài, người bệnh nên chú ý:

• Tránh duy trì tư thế gù vai, cúi đầu quá lâu.

• Điều chỉnh chiều cao bàn ghế phù hợp.

• Thường xuyên thay đổi tư thế.

• Không cố giữ vai ở một tư thế gây đau kéo dài.

Tư thế không phải nguyên nhân duy nhất gây đau vai, nhưng điều chỉnh thói quen vận động có thể giúp giảm khó chịu.

4.3. Chườm lạnh khi vai đau

Có thể chườm lạnh vùng vai khoảng 15–20 phút sau hoạt động gây đau.

Nên bọc túi lạnh trong khăn mềm, không đặt đá trực tiếp lên da.

Chườm lạnh có thể giúp giảm đau tạm thời nhưng không thay thế các biện pháp phục hồi chức năng khi cần thiết.

4.4. Điều chỉnh tư thế ngủ

Nếu nằm nghiêng bên vai đau khiến triệu chứng tăng lên, người bệnh nên tránh đè trực tiếp lên vai đó.

Có thể thử:

• Nằm nghiêng về bên vai không đau.

• Sử dụng gối hỗ trợ cánh tay bên đau.

• Nằm ngửa và kê gối dưới cánh tay để tạo tư thế thoải mái.

Mục tiêu là giảm áp lực và giúp vùng vai được nghỉ ngơi tốt hơn trong khi ngủ.

4.5. Tăng cường sức mạnh các cơ quanh vai

Các bài tập phục hồi có thể tập trung vào:

• Nhóm cơ chóp xoay.

• Các cơ giúp ổn định xương bả vai.

• Khả năng phối hợp giữa xương bả vai và cánh tay.

• Cải thiện tầm vận động và khả năng chịu tải của vai.

Chương trình tập luyện nên được tăng dần theo khả năng thực tế và hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu.

Không nên tự kéo giãn hoặc tập kháng lực quá mạnh khi đang đau nhiều.

5. Khi nào đau vai cần đi khám?

Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp nếu xuất hiện những biểu hiện sau:

• Đau vai kéo dài trên 2–3 tuần dù đã điều chỉnh hoạt động.

• Đau tăng dần khi giơ tay hoặc xoay vai.

• Cảm giác yếu rõ, khó nâng hoặc giữ cánh tay.

• Vai bắt đầu cứng, khó đưa tay ra sau lưng hoặc chải đầu.

• Đau về đêm nhiều, ảnh hưởng đến giấc ngủ.

• Đau xuất hiện cả khi nghỉ ngơi hoặc ngày càng ảnh hưởng đến sinh hoạt.

5.1. Những dấu hiệu cần đánh giá khẩn cấp

Nếu đau vai xuất hiện sau chấn thương mạnh, kèm biến dạng khớp, mất khả năng nâng tay đột ngột hoặc có biểu hiện tê yếu tiến triển, cần được kiểm tra sớm.

Ngoài ra, đau vai kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi hoặc choáng có thể liên quan đến những bệnh lý ngoài hệ cơ xương khớp và cần được cấp cứu.

Các bài tập tăng cường sức mạnh cơ quanh vai và ổn định xương bả vai nên được thực hiện với mức độ phù hợp, dưới hướng dẫn chuyên môn.

5.2. Khám chèn ép dưới mỏm cùng vai có cần chụp MRI không?

Không phải mọi trường hợp đau vai khi giơ tay đều cần chụp MRI ngay từ đầu.

Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác triệu chứng và khám lâm sàng, bao gồm:

• Đánh giá tầm vận động khớp vai.

• Kiểm tra sức mạnh các nhóm cơ quanh vai.

• Thực hiện những nghiệm pháp khám phù hợp.

• Đánh giá khả năng vận động của xương bả vai.

Tùy kết quả thăm khám, bác sĩ có thể cân nhắc siêu âm, X-quang hoặc MRI khi cần xác định tổn thương cấu trúc và xây dựng kế hoạch điều trị.

6. Cách phòng ngừa đau vai khi thường xuyên vận động tay qua đầu

Những người chơi bóng chuyền, cầu lông, bơi lội hoặc làm công việc cần giơ tay cao thường xuyên nên chú ý kiểm soát tải trọng lên vùng vai.

Một số nguyên tắc hữu ích bao gồm:

• Khởi động trước khi chơi thể thao.

• Tăng cường độ và thời gian tập luyện theo từng giai đoạn.

• Tránh đột ngột tăng số lần thực hiện động tác qua đầu.

• Tập tăng cường sức mạnh cơ chóp xoay và cơ ổn định xương bả vai.

• Điều chỉnh kỹ thuật vận động khi cần.

• Giảm tải và được đánh giá nếu xuất hiện đau vai kéo dài.

Không có biện pháp nào bảo đảm phòng ngừa hoàn toàn bệnh lý vùng vai. Tuy nhiên, duy trì sức mạnh cơ, kiểm soát cường độ hoạt động và nhận biết triệu chứng sớm có thể giúp giảm nguy cơ đau tái diễn.

Lời khuyên từ Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi

Đau khi giơ tay qua đầu, phơi quần áo hoặc lấy đồ trên cao có thể liên quan đến hội chứng đau dưới mỏm cùng vai, nhưng cũng có thể xuất phát từ rách chóp xoay, vai đông cứng hoặc vôi hóa gân vai.

Việc xác định đúng nguyên nhân giúp lựa chọn phương pháp điều trị và phục hồi phù hợp, tránh tập luyện sai hướng hoặc để tình trạng đau kéo dài.

Nếu triệu chứng tái diễn, ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt hoặc khả năng vận động, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp để được đánh giá và tư vấn.

Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi – Chuyên khoa Cơ Xương Khớp

• Địa chỉ: 262/3 Luỹ Bán Bích, phường Hòa Thạnh, quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.

• Hotline: 0962 349 329.

• Thời gian làm việc: 08H30–19H00, Thứ 2 – Chủ nhật.

• Website: phongkhamhieploi.vn

Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ.