THOÁI HÓA CỘT SỐNG CỔ: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ

Thoái hóa cột sống cổ là một trong những vấn đề cơ xương khớp thường gặp, đặc biệt ở người trung niên và lớn tuổi. Tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể xuất hiện ở người trẻ, nhất là những người thường xuyên ngồi lâu, cúi đầu sử dụng điện thoại hoặc duy trì tư thế làm việc không phù hợp.

Nhiều người khi gặp tình trạng đau cổ, mỏi vai gáy thường nghĩ đơn giản là do ngủ sai tư thế hoặc làm việc quá sức. Nhưng nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm theo tê tay, người bệnh cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân.

Điều đáng chú ý là thoái hóa cột sống cổ không phải lúc nào cũng gây đau. Một số người có hình ảnh thoái hóa trên phim X-quang hoặc MRI nhưng vẫn sinh hoạt bình thường. Ngược lại, một số trường hợp có tổn thương đi kèm gây kích thích hoặc chèn ép thần kinh, ảnh hưởng đáng kể đến vận động.

Thoái hóa cột sống cổ là gì?

Thoái hóa cột sống cổ là tình trạng các cấu trúc tại vùng cột sống cổ dần xuất hiện những thay đổi theo thời gian, bao gồm đĩa đệm, thân đốt sống, khớp liên mấu và các mô xung quanh.

Cột sống cổ gồm 7 đốt sống, có nhiệm vụ nâng đỡ đầu, bảo vệ tủy sống và tạo điều kiện cho cổ thực hiện các động tác cúi, ngửa, xoay và nghiêng.

Khi quá trình thoái hóa diễn ra, đĩa đệm có thể mất dần độ đàn hồi, chiều cao giảm, các khớp bị biến đổi và gai xương có thể hình thành ở rìa đốt sống.

Những thay đổi này đôi khi không gây triệu chứng. Tuy nhiên, nếu ảnh hưởng đến rễ thần kinh hoặc tủy sống, người bệnh có thể xuất hiện đau, tê, yếu tay hoặc rối loạn khả năng vận động.

Những cấu trúc nào bị ảnh hưởng?

Một số cấu trúc thường liên quan đến quá trình thoái hóa gồm:

• Đĩa đệm cổ: Có thể mất nước, giảm chiều cao và giảm khả năng hấp thụ lực.

• Thân đốt sống: Có thể xuất hiện gai xương ở rìa thân đốt sống.

• Khớp liên mấu: Có thể bị thoái hóa, gây đau và hạn chế vận động.

• Dây chằng: Có thể dày lên hoặc vôi hóa trong một số trường hợp.

• Rễ thần kinh và tủy sống: Có thể bị ảnh hưởng nếu không gian dành cho thần kinh bị thu hẹp.

Hình ảnh giải phẫu cột sống cổ với đĩa đệm, đốt sống và gai xương do thoái hóa

Nguyên nhân gây thoái hóa cột sống cổ

Không có một nguyên nhân duy nhất gây ra thoái hóa cột sống cổ. Tình trạng này thường hình thành do sự kết hợp giữa quá trình lão hóa, yếu tố cơ học và tiền sử tổn thương.

Lão hóa tự nhiên theo tuổi

Theo thời gian, đĩa đệm và các khớp tại cột sống cổ dần thay đổi về cấu trúc.

Đĩa đệm có thể mất nước, giảm độ đàn hồi và khả năng phân tán lực. Các khớp cũng có thể xuất hiện những thay đổi thoái hóa, làm giảm sự linh hoạt của cổ.

Đây là một phần của quá trình lão hóa tự nhiên và không phải lúc nào cũng dẫn đến đau hoặc hạn chế vận động.

Tư thế sinh hoạt và làm việc không phù hợp

Những thói quen như cúi đầu sử dụng điện thoại trong thời gian dài, ngồi làm việc liên tục hoặc đặt màn hình máy tính quá thấp có thể khiến vùng cổ phải duy trì tư thế không thoải mái.

Tình trạng này có thể làm tăng cảm giác căng cơ và đau mỏi vùng cổ vai gáy.

Tuy nhiên, không nên xem tư thế xấu là nguyên nhân duy nhất gây thoái hóa. Đây là một yếu tố có thể làm triệu chứng khó chịu hơn ở một số người.

Chấn thương vùng cổ

Các chấn thương do tai nạn giao thông, té ngã hoặc va đập khi chơi thể thao có thể ảnh hưởng đến cấu trúc cột sống cổ.

Người từng có chấn thương vùng cổ nên được đánh giá nếu xuất hiện đau kéo dài, hạn chế vận động hoặc triệu chứng thần kinh.

Yếu tố di truyền và cơ địa

Một số người có tiền sử gia đình mắc bệnh lý thoái hóa cột sống hoặc có đặc điểm cấu trúc cột sống làm tăng nguy cơ xuất hiện những thay đổi thoái hóa.

Tuy nhiên, yếu tố di truyền không có nghĩa là chắc chắn sẽ mắc bệnh.

Ít vận động và sức cơ vùng cổ yếu

Việc ít vận động có thể khiến sức mạnh và khả năng chịu đựng của nhóm cơ vùng cổ, vai và lưng trên suy giảm.

Khi khả năng kiểm soát tư thế kém, người bệnh có thể dễ xuất hiện tình trạng mỏi và khó chịu khi duy trì một tư thế trong thời gian dài.

Triệu chứng thoái hóa cột sống cổ thường gặp

Triệu chứng của thoái hóa cột sống cổ rất đa dạng. Có người chỉ cảm thấy đau mỏi nhẹ, nhưng cũng có trường hợp xuất hiện tê tay hoặc yếu cơ khi rễ thần kinh bị ảnh hưởng.

Đau cổ và cứng gáy

Đây là biểu hiện thường gặp nhất.

Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ ở vùng sau cổ, hai bên cổ hoặc khu vực tiếp giáp giữa cổ và vai. Cơn đau có thể tăng khi cúi đầu, ngửa cổ hoặc xoay cổ trong thời gian dài.

Một số người thường cảm thấy cổ cứng vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi làm việc liên tục.

Đau lan xuống vai và cánh tay

Khi rễ thần kinh vùng cổ bị kích thích hoặc chèn ép, cơn đau có thể lan từ cổ xuống vai, cánh tay và bàn tay.

Đau có thể xuất hiện ở một bên hoặc hai bên tùy vào vị trí và mức độ tổn thương.

Tê bì bàn tay và ngón tay

Người bệnh có thể cảm thấy kiến bò, châm chích hoặc giảm cảm giác ở một số vùng của cánh tay và bàn tay.

Vị trí tê có thể thay đổi tùy rễ thần kinh bị ảnh hưởng. Vì vậy, không nên tự kết luận tất cả tình trạng tê tay đều do thoái hóa cột sống cổ.

Đau đầu vùng sau gáy

Một số người có thể xuất hiện đau đầu bắt đầu từ vùng sau cổ hoặc đáy hộp sọ.

Cơn đau có thể đi kèm cảm giác căng cơ cổ và hạn chế vận động. Tuy nhiên, đau đầu có nhiều nguyên nhân khác nhau nên cần được đánh giá nếu kéo dài hoặc có biểu hiện bất thường.

Yếu cơ và giảm khả năng vận động

Trong trường hợp thần kinh bị ảnh hưởng đáng kể, người bệnh có thể gặp tình trạng giảm sức cơ ở vai, cánh tay hoặc bàn tay.

Một số biểu hiện có thể nhận thấy gồm cầm nắm kém chắc, khó thực hiện các động tác tinh tế hoặc dễ làm rơi đồ vật.

Người bệnh đau vùng cổ vai gáy và tê lan xuống cánh tay do ảnh hưởng thần kinh cổ

Thoái hóa cột sống cổ có nguy hiểm không?

Không phải mọi trường hợp thoái hóa cột sống cổ đều nguy hiểm. Nhiều người chỉ có biểu hiện đau mỏi nhẹ và có thể kiểm soát triệu chứng bằng điều trị bảo tồn.

Tuy nhiên, cần chú ý khi những thay đổi thoái hóa gây hẹp lỗ liên hợp, chèn ép rễ thần kinh hoặc ảnh hưởng đến tủy sống.

Chèn ép rễ thần kinh cổ

Rễ thần kinh có nhiệm vụ truyền tín hiệu cảm giác và vận động từ tủy sống đến các vùng của cơ thể.

Khi bị kích thích hoặc chèn ép, người bệnh có thể xuất hiện đau lan từ cổ xuống vai, tay, kèm tê bì hoặc yếu cơ.

Tình trạng này thường được gọi là bệnh lý rễ thần kinh cổ.

Chèn ép tủy sống cổ

Đây là tình trạng cần được quan tâm đặc biệt.

Khi ống sống bị thu hẹp và tủy sống chịu chèn ép, người bệnh có thể xuất hiện:

• Bàn tay vụng về, khó cài cúc áo hoặc cầm đũa.

• Dễ làm rơi đồ vật.

• Đi lại không vững, giảm khả năng giữ thăng bằng.

• Yếu tay hoặc chân.

• Khó phối hợp các động tác.

Nếu có những biểu hiện này, người bệnh cần được thăm khám sớm để đánh giá khả năng tổn thương tủy sống.

Chẩn đoán thoái hóa cột sống cổ bằng cách nào?

Để xác định tình trạng thoái hóa và mức độ ảnh hưởng, bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết.

Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ tìm hiểu vị trí đau, thời gian xuất hiện triệu chứng, yếu tố làm tăng hoặc giảm đau và tiền sử chấn thương.

Ngoài ra, bác sĩ có thể kiểm tra biên độ vận động cổ, sức cơ, cảm giác, phản xạ và khả năng phối hợp vận động.

Những thông tin này giúp định hướng xem triệu chứng có liên quan đến cơ, khớp, rễ thần kinh hay tủy sống.

Chụp X-quang cột sống cổ

X-quang giúp đánh giá cấu trúc xương, độ thẳng của cột sống, chiều cao khe đĩa đệm và một số dấu hiệu thoái hóa như gai xương.

Tuy nhiên, X-quang không thể hiện rõ tủy sống, rễ thần kinh và các mô mềm.

Chụp cộng hưởng từ MRI

MRI giúp quan sát rõ hơn đĩa đệm, tủy sống, rễ thần kinh và các mô mềm xung quanh.

Phương pháp này có thể được chỉ định khi người bệnh có dấu hiệu thần kinh, nghi ngờ chèn ép tủy sống hoặc triệu chứng kéo dài cần đánh giá sâu hơn.

Phim X-quang cột sống cổ thể hiện các thay đổi thoái hóa và gai xương

Phương pháp điều trị thoái hóa cột sống cổ

Việc điều trị phụ thuộc vào triệu chứng, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và tình trạng thần kinh của người bệnh.

Mục tiêu không chỉ là giảm đau mà còn cải thiện khả năng vận động, duy trì chức năng và hạn chế nguy cơ tổn thương thần kinh tiến triển.

Điều trị bảo tồn

Với nhiều trường hợp không có dấu hiệu chèn ép tủy sống nghiêm trọng hoặc thiếu hụt thần kinh tiến triển, bác sĩ có thể ưu tiên điều trị bảo tồn.

Các phương pháp có thể bao gồm:

• Điều chỉnh hoạt động và tư thế sinh hoạt.

• Tập luyện phù hợp với tình trạng cổ vai gáy.

• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng.

• Sử dụng thuốc theo chỉ định để kiểm soát đau và các triệu chứng liên quan.

Không nên tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc thuốc giãn cơ để sử dụng kéo dài khi chưa được đánh giá.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Phục hồi chức năng có vai trò quan trọng trong việc cải thiện khả năng vận động và sức mạnh của nhóm cơ vùng cổ, vai và lưng trên.

Tùy tình trạng, chương trình tập có thể bao gồm:

• Bài tập vận động cổ nhẹ nhàng.

• Bài tập tăng sức mạnh cơ cổ và cơ vùng bả vai.

• Bài tập cải thiện tư thế.

• Các phương pháp hỗ trợ giảm đau phù hợp.

Bài tập cần được lựa chọn theo tình trạng của từng người. Không nên cố gắng thực hiện động tác gây đau tăng hoặc tự ý bẻ, vặn cổ mạnh.

Điều trị bằng thuốc

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc thuốc hỗ trợ kiểm soát đau thần kinh tùy nguyên nhân và tình trạng sức khỏe.

Việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc dựa trên tiền sử bệnh, chức năng gan thận, bệnh lý tiêu hóa và các thuốc người bệnh đang dùng.

Khi nào cần phẫu thuật?

Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tiên cho tất cả người mắc thoái hóa cột sống cổ.

Bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật khi:

• Có chèn ép tủy sống gây bệnh lý tủy cổ.

• Yếu cơ hoặc thiếu hụt thần kinh tiến triển.

• Có tổn thương thần kinh đáng kể cần giải phóng chèn ép.

• Điều trị bảo tồn không đạt hiệu quả trong những trường hợp phù hợp.

Mục tiêu phẫu thuật có thể là giải phóng sự chèn ép lên tủy sống hoặc rễ thần kinh, tùy tình trạng cụ thể.

Quyết định phẫu thuật cần dựa trên triệu chứng, khám thần kinh và hình ảnh học, không chỉ dựa vào kết luận thoái hóa trên phim.

Cách chăm sóc cột sống cổ tại nhà

Bên cạnh điều trị chuyên khoa, việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt có thể hỗ trợ giảm khó chịu và duy trì chức năng vận động.

Điều chỉnh tư thế khi sử dụng điện thoại và máy tính

Nên đặt màn hình máy tính ngang tầm mắt, giữ cổ ở tư thế thoải mái và hạn chế cúi đầu quá lâu khi sử dụng điện thoại.

Nếu công việc phải ngồi liên tục, nên đứng dậy thay đổi tư thế và vận động nhẹ nhàng sau những khoảng thời gian phù hợp.

Lựa chọn gối ngủ phù hợp

Nên chọn gối có độ cao phù hợp để giữ cổ ở tư thế tự nhiên khi nằm.

Tránh sử dụng gối quá cao hoặc quá thấp khiến cổ bị gập hoặc ngửa trong thời gian dài.

Duy trì vận động vừa sức

Đi bộ, vận động toàn thân và các bài tập tăng cường sức mạnh phù hợp có thể hỗ trợ sức khỏe cơ xương khớp.

Nếu đang đau cổ nhiều hoặc có tê yếu tay chân, cần được hướng dẫn trước khi tập các bài tập chuyên biệt cho vùng cổ.

Tránh tự ý bẻ hoặc vặn cổ mạnh

Các động tác xoay, bẻ cổ đột ngột có thể làm triệu chứng khó chịu hơn và không phải phương pháp điều trị thoái hóa.

Người bệnh nên tránh tự thực hiện các kỹ thuật tác động mạnh lên cột sống cổ khi chưa được đánh giá chuyên môn.

Khi nào cần đi khám thoái hóa cột sống cổ?

Bạn nên thăm khám chuyên khoa nếu gặp một trong những tình trạng sau:

• Đau cổ hoặc cứng gáy kéo dài nhiều tuần.

• Đau cổ tái phát thường xuyên, ảnh hưởng đến công việc.

• Đau lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay.

• Tê bì ngón tay kéo dài.

• Giảm sức cầm nắm hoặc yếu tay.

• Hạn chế rõ rệt khả năng xoay, cúi hoặc ngửa cổ.

Cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu xuất hiện yếu tay chân tăng nhanh, đi lại mất thăng bằng mới xuất hiện, giảm phối hợp vận động rõ rệt hoặc rối loạn kiểm soát tiểu tiện, đại tiện.

Thăm khám với bác sĩ về thoái hoá cột sống 

Cách phòng ngừa và hạn chế triệu chứng thoái hóa cột sống cổ

Không phải tất cả các thay đổi thoái hóa đều có thể phòng tránh. Tuy nhiên, duy trì thói quen sinh hoạt hợp lý có thể giúp giảm tải cho vùng cổ và hỗ trợ sức khỏe cột sống.

Một số lưu ý gồm:

• Duy trì tư thế làm việc thoải mái.

• Hạn chế cúi đầu liên tục trong thời gian dài.

• Thường xuyên thay đổi tư thế khi ngồi làm việc.

• Duy trì vận động và tập luyện phù hợp.

• Tăng cường sức mạnh nhóm cơ cổ, vai và lưng trên theo hướng dẫn.

• Tránh mang vác vật nặng không phù hợp với khả năng.

• Thăm khám khi đau cổ kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng thần kinh.

Những câu hỏi thường gặp về thoái hóa cột sống cổ

Thoái hóa cột sống cổ có chữa khỏi hoàn toàn không?

Những thay đổi cấu trúc do thoái hóa thường không thể đảo ngược hoàn toàn bằng thuốc hoặc tập luyện. Tuy nhiên, nhiều người có thể kiểm soát triệu chứng, cải thiện vận động và duy trì sinh hoạt khi được điều trị phù hợp.

Thoái hóa cột sống cổ có gây đau đầu không?

Một số trường hợp có thể xuất hiện đau đầu vùng sau gáy liên quan đến vấn đề cơ xương khớp vùng cổ. Tuy nhiên, đau đầu có nhiều nguyên nhân nên cần đánh giá nếu đau kéo dài, dữ dội hoặc kèm dấu hiệu bất thường.

Thoái hóa cột sống cổ có gây tê tay không?

Có thể. Nếu thay đổi thoái hóa làm hẹp lỗ liên hợp hoặc ảnh hưởng đến rễ thần kinh, người bệnh có thể xuất hiện đau lan, tê bì hoặc yếu tay. Tuy nhiên, tê tay cũng có thể do bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc nguyên nhân khác.

Người trẻ có bị thoái hóa cột sống cổ không?

Có. Thoái hóa thường gặp hơn khi tuổi cao nhưng vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ. Tiền sử chấn thương, yếu tố cơ địa và những thay đổi cấu trúc cột sống có thể góp phần làm tình trạng này xuất hiện sớm hơn.

Có nên tập thể dục khi bị thoái hóa cột sống cổ không?

Thông thường, người bệnh vẫn có thể vận động nếu không có chống chỉ định. Tuy nhiên, cần lựa chọn bài tập phù hợp và tránh động tác làm đau tăng. Nếu có tê yếu tay chân hoặc nghi ngờ chèn ép tủy sống, cần được bác sĩ đánh giá trước khi tập.

Tóm lại

Thoái hóa cột sống cổ là tình trạng thường gặp và có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi. Bệnh không phải lúc nào cũng gây đau hoặc cần phẫu thuật, nhưng có thể ảnh hưởng đến rễ thần kinh và tủy sống trong một số trường hợp.

Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào kết quả X-quang hoặc MRI để tự đánh giá mức độ bệnh. Người bệnh cần được kết hợp thăm khám lâm sàng, đánh giá thần kinh và hình ảnh học khi cần thiết để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Nếu bạn thường xuyên đau cổ vai gáy, tê lan xuống tay hoặc hạn chế vận động cổ, hãy chủ động thăm khám chuyên khoa để được xác định nguyên nhân và tư vấn phương pháp điều trị.

Phòng khám Cơ Xương Khớp Hiệp Lợi – Chuyên khoa Cơ Xương Khớp & Y học tái tạo

• Địa chỉ: 262/3 Luỹ Bán Bích, phường Hòa Thạnh, quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.

• Hotline: 0962 349 329.

• Thời gian làm việc: 08H30–19H00, Thứ 2 – Chủ nhật.

• Website: phongkhamhieploi.vn

Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ.